Η γλώσσα ως δοκιμασία της ύπαρξης, στην ποιητική συλλογή Ασωτία του Παναγιώτη Κερασίδη.
Ασωτία, Παναγιώτης Κερασίδης, εκδόσεις Καστανιώτη, 2025.
Υπάρχουν ποιητικές συλλογές που οικοδομούνται γύρω από ένα θέμα και άλλες που οργανώνονται γύρω από μια γλώσσα. Η Ασωτία του Παναγιώτη Κερασίδη ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Αν και οι πρώτες αναγνωστικές εντυπώσεις οδηγούν εύκολα στον νόστο, στην ήττα, στη μνήμη ή στην εξορία, μια προσεκτικότερη ανάγνωση αποκαλύπτει ότι όλα αυτά αποτελούν όψεις μιας βαθύτερης αγωνίας: της προσπάθειας της ποίησης να βρει τη δική της γλώσσα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λέξεις, η σιωπή, η φωνή, η ρίμα, το τραγούδι και το ίδιο το σώμα της γλώσσας επανέρχονται αδιάκοπα στη συλλογή, σαν να αποτελούν το πραγματικό της πεδίο δράσης.
Η σύνθεση ανοίγει με τον «Τοξοβόλο», ένα ποίημα που λειτουργεί ως ποιητικό προοίμιο. Ο τοξοβόλος δεν είναι μόνο ο άνθρωπος που σημαδεύει· είναι ο ποιητής που γνωρίζει ότι το βέλος δεν αρκεί να φτάσει στον στόχο, αλλά οφείλει να διανύσει τη δική του τροχιά μέσα στον χρόνο και στη μνήμη. Γι’ αυτό και ο καταληκτικός στίχος, «Να γίνει και κάτι περιττό / που δεν το όρισε κανείς ακόμα», αποκτά προγραμματικό χαρακτήρα. Το «περιττό» είναι ακριβώς ο χώρος της ποίησης, εκεί όπου η χρηστική γλώσσα αδυνατεί να εισχωρήσει;
Από αυτό το σημείο και έπειτα, η Ασωτία αναπτύσσεται με αξιοσημείωτη συνθετική συνέπεια. Οι πέντε ενότητες του βιβλίου δεν διαχωρίζουν απλώς θεματικές περιοχές· λειτουργούν ως διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ποιητικής εμπειρίας. Ο τοξοβόλος, το κυπαρίσσι, οι βράχοι, οι ρίζες, τα άλογα, το σώμα και το αίμα επιστρέφουν διαρκώς, όχι ως διακοσμητικά σύμβολα αλλά ως δομικά στοιχεία μιας προσωπικής μυθολογίας. Ο Κερασίδης δεν επιδιώκει τον αιφνιδιασμό της εικόνας· επιλέγει την αργή ωρίμανση της ποιητικής εμπειρίας.
Το κυπαρίσσι αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της τεχνικής. Η επανάληψη της φράσης «Θέλω να βρω το κυπαρίσσι μου» δεν λειτουργεί ως λεκτικό εύρημα. Το κυπαρίσσι γίνεται τόπος μνήμης, καταφύγιο, σημείο αναφοράς, άλλοτε σχεδόν ως σώμα και άλλοτε ως καθαρή ιδέα. Η σημασία του δεν εξαντλείται ποτέ σε μία ερμηνεία, επειδή κάθε νέα εμφάνισή του μεταβάλλει ελαφρά το νόημά του. Αυτή η συνεχής μετατόπιση αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ποιητικής γραφής του Κερασίδη.
Ανάλογη λειτουργία αποκτά και η ήττα. Ο ποιητής δεν ενδιαφέρεται να την εξιδανικεύσει, ούτε να της προσδώσει μεταφυσικές διαστάσεις. Τη μετατρέπει σε δημιουργική κατάσταση. Το ερώτημα «Τι μουσική να παίξουν οι ήττες» δεν αναζητεί απάντηση· μεταφέρει την ήττα από το πεδίο της ιστορίας στο πεδίο της τέχνης. Εκείνο που απασχολεί τον ποιητή δεν είναι η αποκατάσταση της απώλειας αλλά ο ρυθμός που αυτή αφήνει μέσα στη γλώσσα.
Η ίδια η γλώσσα, άλλωστε, μετατρέπεται σταδιακά σε πρωταγωνιστή της συλλογής. «Κρίμα στα βράχια που χάνονται στη γλώσσα», γράφει ο ποιητής, για να συνεχίσει αργότερα: «Οι λέξεις ράβουν τη γλώσσα στα χείλη του μύθου» και «συχνά η γλώσσα σιωπά χωρίς την έγκριση του χρήστη». Πρόκειται για τρεις διαφορετικές όψεις της ίδιας ποιητικής αντίληψης. Η γλώσσα δεν παρουσιάζεται ως εργαλείο του ποιητή, αλλά ως αυτόνομη δύναμη που άλλοτε αποκαλύπτει και άλλοτε αποκρύπτει την εμπειρία. Η ποίηση γεννιέται ακριβώς μέσα σε αυτήν την διελκυστίνδα.
Η γραφή του Κερασίδη υπηρετεί με συνέπεια αυτήν την αντίληψη. Η επανάληψη, οι παραλλαγές των ίδιων μοτίβων, και η σχεδόν μουσική ανάπτυξη των ποιημάτων, δημιουργούν μια αίσθηση κυκλικής κίνησης. Ο αναγνώστης δεν προχωρεί ευθύγραμμα· επιστρέφει συνεχώς σε γνώριμες εικόνες που έχουν ήδη μεταμορφωθεί. Είναι μια τεχνική απαιτητική, καθώς αρνείται την άμεση εντύπωση και επενδύει στη διάρκεια της ανάγνωσης.
Ακριβώς εδώ εντοπίζεται και η βασική επιτυχία της συλλογής. Η Ασωτία διαθέτει σπάνια εσωτερική συνοχή. Τα επιμέρους ποιήματα δεν λειτουργούν ως αυτόνομα λυρικά επεισόδια, αλλά ως μέρη μιας ευρύτερης σύνθεσης. Η επιλογή αυτή δίνει στο βιβλίο ενότητα, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και ορισμένες αναπόφευκτες ανισορροπίες. Η συνεχής επιστροφή στα ίδια σύμβολα και η εκτεταμένη ανάπτυξη ορισμένων ποιημάτων οδηγούν κατά τόπους σε μια προβλέψιμη ρυθμική επανάληψη, όπου η ποιητική ένταση χαλαρώνει. Πρόκειται, ωστόσο, περισσότερο για το τίμημα μιας συνειδητής συνθετικής επιλογής παρά για αδυναμία ελέγχου του υλικού.
Η τελευταία ενότητα, «Χαλάσματα», συμπυκνώνει με εντυπωσιακή οικονομία όσα έχουν προηγηθεί. Οι σύντομες ποιητικές εγγραφές λειτουργούν σαν επιγράμματα μιας μακράς διαδρομής, ενώ η φράση «Νοήματα μνήματα» κατορθώνει, μέσα σε δύο μόνο λέξεις, να συνοψίσει τη βαθιά σχέση της ποίησης με τη μνήμη και την απώλεια.
Η Ασωτία είναι μια συλλογή που δεν αναλώνεται στην εξομολόγηση, ούτε επιδιώκει τον εντυπωσιασμό της μεμονωμένης εικόνας. Επιμένει στη σύνθεση, στην επεξεργασία του συμβόλου και στην οικοδόμηση ενός προσωπικού ποιητικού σύμπαντος. Και όταν, προς το τέλος, ο ποιητής ομολογεί «Μου αρκεί να βρω στίχο να μου φτιάξει τη μέρα», δεν διατυπώνει απλώς μια προσωπική ευχή. Συνοψίζει μια ολόκληρη ποιητική στάση: την πίστη ότι, ακόμη και όταν όλα τα άλλα μοιάζουν να χάνονται, η γλώσσα εξακολουθεί να αποτελεί τον τελευταίο τόπο όπου ο άνθρωπος μπορεί να κατοικήσει.
Ο Παναγιώτης Κερασίδης γεννήθηκε το 1955 στην Πάτρα. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Εργάστηκε για κάποιο διάστημα ως δικηγόρος στην Πάτρα, μετά ως κειμενογράφος διαφήμισης στην Αθήνα και πολλά χρόνια τώρα είναι επιμελητής βιβλίων. Έχει εκδώσει τα εξής βιβλία ποίησης: Η σκιά μου σαν σώμα, Πλέθρον 1985, Οι άκρες
των δαχτύλων, Διάττων 1992, Ηχείο ανάσας, Εκδόσεις Καστανιώτη 1995, Το ζώο ζει, Γαβριηλίδης 2000, Το σώμα της απουσίας, Γαβριηλίδης 2003, Λείπουμε, Γαβριηλίδης 2008, Ενηλικίωση της ουτοπίας, Γαβριηλίδης 2014, Ασωτία, Εκδόσεις Καστανιώτη ,2025.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
