Ο Τηλέμαχος Κώτσιας γεννήθηκε στα Βρυσερά της Δρόπολης, στον χώρο της Ελληνικής Μειονότητας της Αλβανίας, το 1951. Μετά την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος ήρθε στην Αθήνα και εργάστηκε για αρκετά χρόνια ως μεταφραστής στο Υπουργείο Εξωτερικών. Ασχολείται με τη λογοτεχνία από το 1990. Το τελευταίο βιβλίο του Προσοχή, μαμά, στο λάμδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.
Γνωριμία, «εν τω βάθει», με τον συγγραφέα Τηλέμαχο Κώτσια
Με ποιο σημείο στίξης θα ταυτίζατε το κυριότερο χαρακτηριστικό σας;
Με την άνω τελεία. Για την αοριστία της, Επειδή δεν ξέρω πού ακριβώς μπαίνει και πώς να τη χρησιμοποιήσω, αλλά και επειδή αφήνει κάτι να συνεχιστεί, χωρίς να το τελειώσει οριστικά.
Εσείς και η λευκή σελίδα… Ένας νέος κόσμος έρχεται. Περιγράψτε μας τη διεργασία οικοδόμησής του.
Δεν παλεύω με τη λευκή σελίδα, όπως ακούω από πολλούς. Με τις σκέψεις μου παλεύω, που προσπαθούν να φτιάξουν έναν κόσμο μέσα στη φαντασία μου. Όταν ωριμάσει η σκέψη κι έρθει η ώρα να γραφτεί, το χαρτί είναι ένα είδους μαιευτηρίου, που την υποδέχεται. Ο τρόμος από την λευκή σελίδα υπάρχει όταν ο συγγραφέας δεν έχει έτοιμες τις πρώτες φράσεις του συγγράμματος, που είναι οι βασικές. Ίσως επειδή δεν είμαι επαγγελματίας συγγραφέας που πρέπει απαραίτητα να γράψω κάτι, γι’ αυτό δεν με τρομάζει. Αν δεν έχω να γράψω κάτι, απλώς δεν γράφω.
Είναι άραγε η ανάγνωση & συγγραφή ένας από τους δρόμους προς την αυτογνωσία;
Η ανάγνωση ναι. Απαραίτητα. Χωρίς την ανάγνωση ο συγγραφέας είναι άδειος. Δεν υπάρχει ούτε σκέψη για γραφή και ούτε έμπνευση. Η γραφή είναι κάποιο πάθος, κάποια έκτακτη κατάσταση, είναι όταν στοιχηματίζεις με τον εαυτό σου ότι κι εσύ μπορείς να γράψεις τέτοια ωραία κείμενα που διαβάζεις.
Το σημαντικότερο οδόσημο που συναντήσατε σε αυτή τη διαδρομή;
Είναι κάποια έστω αναγνώριση από τους άλλους, απ’ εκείνους που θεωρώ ότι γνωρίζουν κάτι περισσότερο από μένα. Είναι επίσης και η χαρά από το αναγνωστικό κοινό, αν και πολλές φορές είναι απατηλή και επικίνδυνη.
Συγγραφική διαδρομή τριάντα πέντε χρόνων
Από την πρώτη συλλογή διηγημάτων σας έως σήμερα, πόσα λογοτεχνικά είδη υπηρετήσατε και τι αποκομίσατε από το καθένα;
Έγραψα το πρώτο μου βιβλίο στα σαράντα μου, αλλά η επιθυμία να γράφω υπήρχε από πολύ πιο νωρίς, Από τα σχολικά θρανία. Θεωρώ τον εαυτό μου πεζογράφο, της μικρής, μεσαίας, και μεγάλης φόρμας. Κι έτσι ξεκίνησα, με αυτή τη σειρά. Έγραψα το πρώτο μου μυθιστόρημα αφού είχα εκδώσει τα πρώτα διηγήματα και στη συνέχεια είχα προχωρήσει σε νουβέλες. Ανέβηκα δηλαδή μία μία τις σκάλες της πεζογραφίας.
Μετά από 35 χρόνια στον λογοτεχνικό στίβο υπάρχουν ανεξερεύνητα ή απωθημένα συγγραφικά πεδία; Όπως;
Η συγγραφική βουλιμία, δυστυχώς, δεν τελειώνει. όπως και η εξερεύνηση του βάθους της ανθρώπινης ψυχής. Βουτάμε κάνα δυο μέτρα κάτω από τη θάλασσα και βλέπουμε ότι ο πυθμένας είναι πολύ βαθιά, αν μη, δεν υπάρχει καν. Απεικόνισα κυρίως την ψυχολογία των συμπατριωτών μου πριν και μετά το άνοιγμα των συνόρων του 90, που είναι χρονολογία σταθμός ανάμεσα στην ελευθερία και στον ολοκληρωτισμό. Συνεπώς, είμαι υποχρεωτικά και ιστορικός συγγραφέας. Τώρα, μετά το πέρας τριανταπέντε χρόνων, γεννούνται κι άλλες, νέες ιστορικές καταστάσεις, που απεικονίζουν την νέα ψυχολογία των ανθρώπων, γεννιούνται νέοι άνθρωποι εντελώς διαφορετικοί από τους προγόνους τους, που έχουν ήδη προλάβει το χαμένο χρόνο που εμείς κυνηγήσαμε.
Ποια «ανάγκη» σάς οδήγησε στο πρόσφατο έργο σας Προσοχή, μαμά, στο λάμδα;
Ακριβώς αυτό που σας είπα. Το σήμερα, αλλά και το χθες. Υπάρχουν και διάφορα διηγήματα που είχα γράψει κατά καιρούς, μερικά από τα οποία είχαν δει το φως σε περιοδικά και μερικά έμεναν στο συρτάρι.
Δώστε μας τα σημεία των οριζόντων του.
“Οι δικηγόροι του Θεού” είναι σαν να γράφτηκε μόνο του, σαν μια ανεξήγητη ανάγκη να περιγράφω τη σημερινή ζωή και την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου για τη ζωή, κυρίως όταν αρχίζει να φθείρεται, σαν μια συγγραφική προσπάθεια να απεγκλωβιστώ από την παραδοσιακή θεματολογία μου, από την οποία, μοιραίο είναι να μη γλιτώσω ποτέ. Επιπλέον, με αφορμή τη συνάντηση των παλιών συμμαθητών στα πενήντα χρόνια της αποφοίτησης από το γυμνάσιο, σημερινό λύκειο δηλαδή, μου γεννήθηκε η ιδέα της διαχρονικότητας, της εφηβείας με το σήμερα, οι παλιές αναμνήσεις, η γλυκιά και δύσκολη ζωή εκείνων των καιρών, σε σχέση με το σήμερα, με κάποια αίσθηση της ματαιότητας. Και ανάμεσα σε αυτά τα διαστήματα υπάρχουν διάφορα διηγήματα που μπορώ να τα πω διαχρονικά.
Πώς αντιλαμβάνεστε τις σύγχρονες λογοτεχνικές τάσεις;
Για μένα η πραγματική λογοτεχνία επηρεάζεται ελάχιστα από τις τάσεις, ή τουλάχιστον η επιρροή τους είναι πολύ βραδεία. Έχω μεγαλώσει με κλασική λογοτεχνία και τώρα είναι πολύ αργά να αλλάξω από το δρόμο μου και να ψάξω για άλλους, καινούργιους. Οι νέες σημερινές τάσεις θα φανούν αύριο. Και αύριο θα φανεί ποιες θα αντέξουν στο χρόνο και ποιες όχι.
Τα βραβεία καθώς και η θετική ανταπόκριση κριτικών & αναγνωστικού κοινού αποζημιώνουν τον συγγραφικό μόχθο;
Ασφαλώς, Αλλά υπάρχει κάτι πιο βαθύ, που μόνο ο δημιουργός το διαισθάνεται. Ο συγγραφέας γράφει για δυο λόγους: Για τον εαυτό του και για τους άλλους. Κι αυτές οι δυο προϋποθέσεις είναι απαραίτητες, είναι αλληλένδετες. Όσον αφορά τον εαυτό μου, γνωρίζω κάτι περισσότερο για το πόσο μου αξίζει το κάθε βραβείο. Νομίζω ότι έχω αρκετή αυτογνωσία για να κρίνω. Όσο για το δεύτερο σκέλος, την αναγνώριση των άλλων, ασφαλώς, τα βραβεία συνιστούν μια καταξίωση.
Δύο προτάσεις σε ένα γράμμα προς έναν νέο συγγραφέα θα επεσήμαναν ό,τι…
Θα του έλεγα ότι αν έχει ανάγκη να εκφραστεί, ναι. Είναι ένας ωραίος τρόπος να εκδηλώσει τον εσωτερικό του κόσμο. Αν νομίζει ότι θα ανταμειφθεί για τον κόπο του, να τον προειδοποιήσω ότι θα απογοητευτεί. Αν όμως έχει στη σκέψη του κάποια κενοδοξία, να φύγει μακριά πριν κάνει κακό στον εαυτό του.
Διαφυγή εκτός πραγματικότητας
Αν υπήρχε η δυνατότητα προσομοίωσης ενός συγκεκριμένου χρονικού σημείου της ζωής σας, ποιο θα θέλατε να είναι;
Η δεκαετία του ’90, η πτώση των ολοκληρωτικών καθεστώτων, συνιστά παγκόσμια ιστορική καμπή. Πόσο μάλλον για μένα που είδα το φως της ελευθερίας. Όμως κατάλαβα ότι οι προσπάθειες για την ελευθερία είναι τόσο όμορφες που πολλές φορές αξίζουν περισσότερο από την ίδια την ελευθερία. Όσο για τη συγγραφική μου δραστηριότητα, βλέπω τον εαυτό μου πρωτίστως ως άνθρωπο και δευτερεύοντος ως συγγραφέα.
«Νιώθω πως αυτός ο κόσμος δεν μπορεί να `ναι το σπίτι μας».1 Πού κατοικεί το όραμά σας;
Το σπίτι μου είναι ακριβώς μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Είμαι μέρος του κόσμου, με τα καλά του και τα κακά του. Τα υπόλοιπα είναι ποιητική άδεια.
Ένας τίτλος – στίχος ως δείκτης του μέλλοντος;
Τον σκέφτομαι ακόμα. Αν εννοείτε έναν γενικό τίτλο για το έργο μου, τον έχω ψάξει αλλά ακόμα δεν τον έχω βρει.
Κι ένας αγαπημένος συγγραφέας;
Γκόγκολ.
~:~
1.Απόσπασμα από το ποίημα: «Αυτοκράτωρ Ιουλιανός προς φιλόσοφον» του Γιώργου Μπλάνα
Τηλέμαχος Κώτσιας: https://simiomatario.gr/category/prosopa/sinenteyxeis
