Angelo Saracini, Ο Άγιος Φραγκίσκος στην Αθήνα… οκτώ αιώνες μετά, 24γράμματα/ Εκδoτικός Οίκος
Το φως ενός ανθρώπου πέρα από τον μύθο
Το 2026 συμπληρώνονται οκτώ αιώνες από τον θάνατο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης. Ο κίνδυνος κάθε επετείου είναι να μετατρέψει τη μνήμη σε μουσειακό αντικείμενο, να απομακρύνει το πρόσωπο από τη ζωντανή του διάσταση και να το εγκλωβίσει μέσα στην ασφάλεια του μύθου. Το βιβλίο του Angelo Saracini Ο Άγιος Φραγκίσκος στην Αθήνα… οκτώ αιώνες μετά, που συνοδεύει τη φωτογραφική έκθεση L’Uomo oltre il mito – Riflessi di umanità in un tempo di oscurità στον Ναό των Αγίων Φραγκίσκου και Κλάρας στην Αθήνα, επιχειρεί ακριβώς το αντίθετο: να απελευθερώσει τον Φραγκίσκο από την απόσταση της αγιοποίησης και να αναζητήσει πίσω από τον μύθο τον άνθρωπο.
Ο Saracini δεν αναζητά τον Άγιο Φραγκίσκο που έχει παγιωθεί μέσα στην ασφάλεια του μύθου και της παράδοσης, αλλά τον άνθρωπο πίσω από την εικόνα. Μια μορφή που εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα και να φωτίζει τις αντιφάσεις του παρόντος. Σε έναν κόσμο σημαδεμένο από πολέμους, κοινωνικούς αποκλεισμούς, οικολογική κρίση και νέες μορφές ανθρώπινης αποξένωσης, ο Άγιος της Ασίζης επιστρέφει όχι ως νοσταλγία ενός χαμένου παρελθόντος, αλλά ως ερώτημα για το μέλλον.
Η αφετηρία του βιβλίου είναι φραγκισκανική μέσα στην απλότητά της: μια απρόσμενη πρόσκληση. Μια Κυριακή του Μαΐου, μετά τη λειτουργία στην ιταλική ενορία της Αθήνας, ο Frate Romano ζητά από τον Saracini να δημιουργήσει μια φωτογραφική έκθεση αφιερωμένη στα οκτακόσια χρόνια από τον θάνατο του Αγίου Φραγκίσκου. Όμως ο χώρος δεν θα είναι μια ουδέτερη γκαλερί. Αλλά η ίδια η εκκλησία.
Εκεί ακριβώς αρχίζει η εσωτερική διαδρομή του δημιουργού. Η φωτογραφία καλείται να εγκαταλείψει τον ρόλο της απλής αισθητικής εικόνας και να γίνει πράξη ακρόασης. Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι τεχνική αλλά πνευματική. Πώς μπορεί κανείς να φωτογραφίσει έναν Άγιο χωρίς να αναπαράγει απλώς μια ήδη γνωστή εικόνα; Πώς μπορεί να πλησιάσει έναν άνθρωπο που η παράδοση έχει μετατρέψει σε σύμβολο, χωρίς να χάσει τον άνθρωπο πίσω από το σύμβολο;
Σε αυτό βρίσκεται και η ιδιαίτερη αξία του βιβλίου. Δεν είναι μια κλασική βιογραφία ούτε ένας απλός κατάλογος έκθεσης. Είναι περισσότερο ένα προσωπικό ημερολόγιο πνευματικής ανακάλυψης. Ο Saracini παρουσιάζει τον Άγιο Φραγκίσκο όχι ως έναν άνθρωπο που γεννήθηκε άγιος, αλλά ως μια ύπαρξη που μεταμορφώθηκε.
Ο νεαρός της Ασίζης που αγαπούσε τη μουσική, τις γιορτές και τα όνειρα ιπποτικής δόξας, μετατρέπεται σταδιακά στον άνθρωπο που ανακαλύπτει μια άλλη μορφή ελευθερίας. Όχι την κατάκτηση του κόσμου, αλλά τη συμφιλίωση μαζί του.
Η φτώχεια του Φραγκίσκου δεν είναι άρνηση της ζωής. Είναι απελευθέρωση από ό,τι εμποδίζει την ουσιαστική σχέση με τον άλλον. Σε έναν κόσμο όπου το «έχειν» επισκιάζει το «είναι», ο Άγιος Φραγκίσκος προτείνει μια ριζική αντιστροφή.Ο άνθρωπος γίνεται πραγματικά πλούσιος όταν παύει να φοβάται την απώλεια.
Από την Ασίζη στον κόσμο: το ταξίδι μιας ταπεινής επανάστασης
Ακριβώς αυτή η δύναμη μεταμόρφωσης εξηγεί γιατί ο Άγιος Φραγκίσκος μπόρεσε να ξεπεράσει τα όρια της εποχής του και να μετατραπεί σε μια από τις πιο οικουμενικές μορφές της ανθρώπινης ιστορίας. Ο Saracini δεν τον παρουσιάζει ως αποκλειστικό κτήμα της μεσαιωνικής Ιταλίας ή της καθολικής παράδοσης, αλλά ως ένα αρχέτυπο ανθρώπου που αναζητά έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης, όπου η δύναμη αντικαθίσταται από την πραότητα, η κατοχή υλικών αγαθών από τη δωρεά και η απόσταση από τη συνάντηση.
Ο «Φτωχούλης του Θεού» έγινε παγκόσμιος, όχι επειδή απομακρύνθηκε από την ανθρώπινη πραγματικότητα, αλλά επειδή εισχώρησε βαθιά μέσα σε αυτήν. Η φτώχεια του δεν ήταν φυγή αλλά ένας νέος τρόπος κατοίκησης του κόσμου, όπου ο άνθρωπος ξαναβρίσκει τη σχέση του με τον άλλο, με τη φύση και με ολόκληρη τη δημιουργία.
Το Άσμα των Πλασμάτων μοιάζει σήμερα σχεδόν προφητικό. Ο ήλιος, το νερό, η γη και όλα τα στοιχεία της φύσης δεν παρουσιάζονται ως αντικείμενα προς εκμετάλλευση αλλά ως υπάρξεις που συμμετέχουν στην ίδια κοινή ανάσα του κόσμου. Ο Άγιος Φραγκίσκος μιλά μια γλώσσα οικολογικής ευαισθησίας, αιώνες πριν αυτή γίνει ανάγκη της εποχής μας.
Η συνάντησή του με τον Σουλτάνο Αλ-Μάλικ αλ-Καμίλ κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών παραμένει μια από τις πιο ισχυρές εικόνες αυτής της οικουμενικότητας. Εκεί όπου κυριαρχούσε η λογική της σύγκρουσης, ο Φραγκίσκος επέλεξε τον διάλογο. Δεν προσπάθησε να εξαφανίσει τη διαφορά, αλλά να συναντήσει τον άνθρωπο πέρα από αυτήν.
Από εδώ ξεκινά και η δυνατότητα του Αγίου Φραγκίσκου να ταξιδέψει σε διαφορετικές παραδόσεις, να μιλήσει στην Ανατολή, στη λογοτεχνία, στη μουσική και τελικά στη σύγχρονη εποχή.
Ο καθρέφτης της Ανατολής: Το αίνιγμα του Φραγκίσκου στην Ορθόδοξη Θεολογία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου είναι η σχέση του Αγίου Φραγκίσκου με την Ανατολή. Πώς ένας άγιος της λατινικής Δύσης μπόρεσε να βρει απήχηση σε έναν διαφορετικό θεολογικό κόσμο;
Ο Saracini αναζητά την απάντηση όχι στις δογματικές συγκλίσεις αλλά στην κοινή πνευματική εμπειρία. Η απογύμνωση από κάθε μορφή εγωκεντρικής βεβαιότητας, η ταπείνωση ως δρόμος ελευθερίας, η αδελφική σχέση με ολόκληρη την κτίση και η αναζήτηση του φωτός που διαπερνά την ύλη δημιουργούν μια υπόγεια γέφυρα ανάμεσα στον Φτωχούλη της Ασίζης και την πνευματικότητα της χριστιανικής Ανατολής.
Ο Εσταυρωμένος του San Damiano αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία. Η εικόνα που, σύμφωνα με την παράδοση, κάλεσε τον νεαρό Φραγκίσκο να «επισκευάσει» την Εκκλησία, φέρει έντονα στοιχεία βυζαντινής εικονογραφίας. Η Ανατολή βρίσκεται συμβολικά ήδη στην απαρχή της φραγκισκανικής εμπειρίας.
Η παρουσία του Αγίου Φραγκίσκου σε βυζαντινές εκκλησίες της Κρήτης δείχνει πως η τέχνη πολλές φορές υπερβαίνει τα όρια που δημιουργεί η ιστορία.
Ο Φραγκίσκος της Ασίζης στα Γράμματα της Νεότερης Ελλάδας
Η συνάντηση συνεχίζεται στη νεοελληνική γραμματεία. Οι Έλληνες δημιουργοί δεν είδαν στον Άγιο Φραγκίσκο μόνο έναν καθολικό άγιο αλλά μια πανανθρώπινη μορφή. Τον άνθρωπο που απογυμνώνεται από την ύλη για να μετατραπεί σε καθαρό πνεύμα και ποίηση.
Ξεχωριστή θέση έχει ο Νίκος Καζαντζάκης. Για εκείνον ο Άγιος Φραγκίσκος ήταν ένας από τους μεγάλους αγωνιστές του πνεύματος, ένας άνθρωπος που προσπάθησε να μεταμορφώσει μεταπλάθει το χώμα της ανθρώπινης ύπαρξης σε φλόγα φωτός
Άντζελο Μπραντουάρντι: ο τροβαδούρος που μετέτρεψε τη μουσική σε πνευματική αναζήτηση
Η διαδρομή του φραγκισκανικού μηνύματος συνεχίζεται μέσα από τη μουσική. Ο Ιταλός τραγουδοποιός Άντζελο Μπραντουάρντι μεταφέρει τον Άγιο Φραγκίσκο στη σύγχρονη καλλιτεχνική γλώσσα.
Μέσα από τη μουσική του, ο Άγιος της Ασίζης εμφανίζεται ως ποιητής της δημιουργίας, ως φωνή που υπενθυμίζει την αρχική αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο, τη φύση και το θείο.
Από τη βυζαντινή εικόνα στη φωτογραφία του Saracini, από τη γραφή του Καζαντζάκη στη μουσική του Μπραντουάρντι, ο Άγιος Φραγκίσκος συνεχίζει να αλλάζει μορφές χωρίς να χάνει την ουσία του.
Η φραγκισκανική παρουσία στην Ελλάδα: το ταπεινό ράσο ως φως μέσα στις ανησυχίες του καιρού μας.
Η πορεία αυτή ολοκληρώνεται με τη ζωντανή παρουσία των Φραγκισκανών στην Ελλάδα. Δεν είναι ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ένα σύμβολο διακονίας μέσα στο παρόν.
Μπροστά στις ανθρωπιστικές κρίσεις, στη μοναξιά, στους αποκλεισμούς και στις νέες μορφές φτώχειας, το μήνυμα του Αγίου Φραγκίσκου αποδεικνύεται πιο επίκαιρο από ποτέ.
Αυτή είναι και η βαθύτερη διάσταση της έκθεσης L’Uomo oltre il mito: δεν αναζητά τον Άγιο έξω από τον κόσμο αλλά μέσα στις πληγές του κόσμου.
Οκτώ αιώνες μετά, ο Φραγκίσκος της Ασίζης δεν επιστρέφει στην Αθήνα ως αντικείμενο μνήμης ή λατρείας. Επιστρέφει ως ερώτημα ανοιχτό προς τον σύγχρονο άνθρωπο. Το βλέμμα του Saracini αναζητά ακριβώς αυτόν τον Φραγκίσκο πέρα από τον μύθο: όχι την ανέγγιχτη μορφή ενός Αγίου, αλλά την ανθρώπινη παρουσία που συνεχίζει να μας υπενθυμίζει πως η πιο δύσκολη μεταμόρφωση παραμένει εκείνη της ίδιας μας της ύπαρξης.
Γεννήθηκε στη Ρώμη το 1945 και ζει στην Αθήνα. Είναι διπλωματούχος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ρώμης. Την περίοδο 1972-1974 διετέλεσε Βοηθός Καθηγητή στην Έδρα Τεχνολογίας των Υλικών του Καθηγητή G. Boaga στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Ρώμης.
Συμμετείχε σε σημαντικά αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά έργα και μελέτες, μεταξύ των οποίων ο πολεοδομικός σχεδιασμός της ιταλικής πόλης Pesaro και το πρόγραμμα περιβαλλοντικής προστασίας της Βενετίας σε συνεργασία με την UNESCO. Δραστηριοποιείται ως αρχιτέκτονας, ενώ υπήρξε επί σειρά ετών καθηγητής στην Ιταλική Σχολή Αθηνών. Κατά τη διάρκεια της αρχιτεκτονικής του πορείας έχει εκπονήσει μελέτες σημαντικών έργων, πολλά από τα οποία πραγματοποιήθηκαν μέσω της τεχνικής εταιρείας «ITALARCH Ε.Π.Ε.».
Διετέλεσε Πρόεδρος του Κομιτάτου των Ιταλών της Ελλάδας (COMITES). Παράλληλα ασχολείται με τη δημοσιογραφία, έχοντας διατελέσει Διευθυντής του επίσημου περιοδικού των Ιταλών στην Ελλάδα Identità και ανταποκριτής των ιστοσελίδων Foglio Italiano και Politicamente Corretto. Σήμερα αρθρογραφεί και συνεργάζεται με εφημερίδες, διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης, καθώς και ελληνοϊταλικά και βαλκανικά πρακτορεία ειδήσεων.
Η πολιτική και η κοινωνική δράση αποτελούν σταθερό άξονα της διαδρομής του. Υπήρξε εκπρόσωπος της Ιταλικής Δημοκρατικής Αριστεράς στο Forum των Ιταλών του Εξωτερικού, υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος στον Δήμο Αθηναίων το 1998 και Αντιπρόεδρος για θέματα ΑμεΑ του Δήμου Αθηναίων (2002-2006).
Το 2008 υπήρξε υποψήφιος Γερουσιαστής των Απόδημων Ιταλών με τον συνδυασμό «La Sinistra – L’Arcobaleno», ενώ το 2013 ήταν υποψήφιος βουλευτής των Απόδημων Ιταλών στην Ευρώπη με τον συνδυασμό «Sinistra Ecologia Libertà – con Vendola». Το 2006 τιμήθηκε με τον τίτλο του Ιππότη της Ιταλικής Δημοκρατίας του Τάγματος Αλληλεγγύης.
Παράλληλα με την επαγγελματική και κοινωνική του δραστηριότητα, ασχολείται ενεργά με τη γαστρονομία, έχοντας αποσπάσει διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς, και είναι εκπρόσωπος του κινήματος Slow Food στην Ελλάδα. Ασχολείται επίσης με τη ζωγραφική. Έργα του κοσμούν δημόσιους χώρους και κτίρια.
Έχει ακόμη δραστηριοποιηθεί στον χώρο της σκηνογραφίας, συνεργαζόμενος κατά τα πρώτα χρόνια της ιδιωτικής τηλεόρασης με τον τηλεοπτικό σταθμό ΑΝΤ1, καθώς και με θεατρικές παραγωγές.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
