Σινόπουλος – Γκανάς: «Νεκρόδειπνος» – «Μητριά Πατρίδα»
Η υπαρξιακή τραγικότητα στον Νεκρόδειπνο του Σινόπουλου και η διάσωση λαϊκής μνήμης στη Μητριά Πατρίδα του Μιχάλη Γκανά.
Ο Τάκης Σινόπουλος ποιητής της γενιάς του 30′ και ο Μιχάλης Γκάνας ποιητής της γενιάς του ’70 αν και δεν έχουν διάγει βίους παράλληλους στη νεοελληνική ποίηση, εντούτοις σημάδεψαν με έντονους συμβολισμούς στη μορφή και το περιεχόμενο των έργων τους, την εποχή τους. Θα εξετάσουμε το ποιητικό αποτύπωμα ενός εκάστου αναφορικά με τα έργα τους: Νεκρόδειπνος και Μητριά Πατρίδα.
Μορφολογικά αφενός κι αφετέρου ως προς το περιεχόμενό τους θα διερευνήσουμε τον τρόπο με τον οποίο ο Σινόπουλος στο ποιητικό του corpus εξυφαίνει την υπαρξιακή τραγικότητα της ιστορίας της γενιάς του, ενώ από την δική του οπτική στο έργο Μητριά Πατρίδα – όπου βρίσκουμε κοινές αναλογίες με το έργο Νεκρόδειπνος – ο Μιχάλης Γκάνας εξιστορεί το υπαρξιακό δράμα που εκφύεται πρωτογενώς στις ρίζες της λαϊκής μνήμης του τόπου του.
Ο λόγος ως προς την μορφή και το ύφος του στον Νεκρόδειπνο εμφανίζεται τεμαχισμένος με την αποσπασματικότητα και τις υπαινικτικές εικόνες να κυριαρχούν, ενώ εντοπίζονται σαφώς σκοτεινοί συμβολισμοί και ελλειπτική σύνταξη. Ως προς το διήγημα Μητριά Πατρίδα του Μιχάλη Γκανα διακρίνεται μορφικά ένας αφηγηματικός λόγος βάσει του οποίου ο Γκανάς αξιοποιεί σύντομα ποιητικά στιγμιότυπα με μια υπαινικτική λιτότητα, που διαπερνά όχι μόνο το συγκεκριμένο έργο, αλλά την συναντούμε κατ’ αναλογία σε όλη του την λογοτεχνική διαδρομή.
Η τεχνική της εικονοποιίας στην Μητριά Πατρίδα ολοκληρώνεται ιδανικά με εικόνες λαϊκότροπες οι οποίες χαρακτηρίζονται από συμβολικό βάθος. Στα δύο έργα άλλωστε παρατηρείται οικονομία λόγου και ένταση στις εικόνες που σμιλεύονται λεκτικά, ώστε να αναδείξουν την αξία μιας υπαρξιακής δραματικότητας που αγγίζει τα όρια της δραματουργίας. Μια «δραματουργία» όπου το τοπίο στον Νεκρόδειπνο είναι απογυμνωμένο, μεταφέρεται σχεδόν μεταφυσικά.
Οι αναφορές στα ερείπια, τις σκιές, τη σιωπή, στα καμένα σώματα και το τοπίο σκιαγραφούν μια εποχή όπου η απογύμνωση τοπίου και ανθρώπου συντείνουν. Ενώ την ίδια στιγμή η ιστορία για όσους αντιστάθηκαν γράφτηκε εντός ενός κλίματος πένθους, πόνου όπου η λέξη απώλεια σφραγίζει και τον Σινόπουλο αλλά μεταπολεμικά και τον Γκανά.
Μορφικές και υφολογικές αναλογίες.
Αναφορικά με το έργο Μητριά Πατρίδα κυριαρχεί – όπως προείπαμε – η αισθητική ενός τοπίου το οποίο μετατρέπεται σε φορέας ιστορικής και υπαρξιακής μνήμης. Οι πέτρες, τα χωριά, τα εγκαταλελειμμένα σπίτια καθώς και η συνοδεία χειμωνιάτικης φύσης εγγράφεται στο ασυνείδητο του αναγνώστη την μετανάστευση των κατοίκων της υπαίθρου της Ηπείρου αλλά και το βαθύ τραύμα του εμφυλίου που σοβεί.
Το περιβάλλον λοιπόν πέρα από την ελλειπτικότητα του λειτουργεί ως συγκοινωνούν δοχείο και στα δύο προαναφερθέντα έργα καθώς μεταπλάθεται ως ένας αρχειακός χώρος μνήμης. Υπάρχει βέβαια και μια διαφοροποίηση η οποία φαίνεται στα δύο έργα: Ο Σινόπουλος κινείται προς μια υπαρξιακή, σχεδόν εξπρεσιονιστική τραγικότητα, όπου η ανθρώπινη μορφή διαλύεται μέσα στην ιστορική φρίκη, ενώ ο Γκανάς διασώζει περισσότερο τη λαϊκή μνήμη.
Συμπερασματικά, αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Σινόπουλος γράφει σαν φορέας μιας τραγικής αποκάλυψης στον Νεκρόδειπνο, ενώ ο Γκανάς προσπαθεί με έκδηλη αγωνία να γίνει φορέας διάσωσης της λαϊκή μνήμης. Στα δύο έργα η ποιητική γραφή- η οποία ανιχνεύεται και στον διηγηματογραφο εδώ Γκανα-μετατρέπεται σε χώρο μνημόνευσης της ιστορικής απώλειας. Οι νεκροί παραμένουν ενεργά παρόντες, ενώ το τοπίο λειτουργεί ως φορέας συλλογικού τραύματος. Ο Σινόπουλος εκφράζεται με ένα ύφος εξπρεσιονιστικό, ενώ ο λόγος του Γκανά παραμένει λυρικός και προφορικός.
Αφετηρία και στα δύο έργα αποτελεί το συλλογικό τραύμα που μετασχηματίζεται σε ατομική εμπειρία. Με κοινή βάση το πένθος εμπρός στην τραγικότητα της ύπαρξης για την ιστορία της γενιάς τους, οι δύο λογοτέχνες αναδεικνύουν με ξεχωριστή γλώσσα και τεχνοτροπία δύο έργα που δίκαια κατέχουν τη δική τους διαχρονία στη σύγχρονη νεοελληνική λογοτεχνία.
https://simiomatario.gr/category/zoi-texni-life-art/logotexnia/to-simiomatrio-tou-sotiri-nousia
