Το Theaterhaus Jena της Γερμανίας έρχεται στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν
Η παράσταση Hass / Μίσος / Ură, παραγωγή του γερμανικού Theaterhaus Jena, σε
συνεργασία με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν και την ομάδα Spectrum, επιχειρεί κάτι
ιδιαίτερα φιλόδοξο: να μεταφέρει το σύμπαν της εμβληματικής ταινίας La Haine στη
σημερινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα, μετατοπίζοντας το βλέμμα από τα γαλλικά
banlieues στην περιφέρεια της Ιένας και, κατ’ επέκταση, σε κάθε τοπογραφία κοινωνικού
αποκλεισμού.
Η πρόθεση της παράστασης είναι σαφώς πολιτική. Δεν επιδιώκει μια θεατρική διασκευή
της ταινίας, αλλά μια σύγχρονη επανεγγραφή της. Τα νέα κείμενα, που προέκυψαν μέσα
από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστημίου Friedrich
Schiller, αναζητούν τις σημερινές μορφές του μίσους, της μη ορατότητας, της κοινωνικής
ματαίωσης και της αυταρχικής στροφής που διαπερνά μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής
κοινωνίας.
Ωστόσο, ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η βασική αδυναμία της παράστασης.
Η δραματουργία μοιάζει να κινείται διαρκώς ανάμεσα σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις
χωρίς να καταφέρνει να τις συμφιλιώσει πλήρως. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να
διατηρήσει το συμβολικό φορτίο της ταινίας La Haine και από την άλλη να παραγάγει ένα
νέο, αυτόνομο έργο που να συνομιλεί με το παρόν. Το αποτέλεσμα είναι συχνά μια
αίσθηση μη εναρμόνισης. Οι σκηνές λειτουργούν περισσότερο ως κοινωνικοπολιτικά
σχόλια ή ως θεματικές δηλώσεις και πολύ λιγότερο ως οργανικά αναπτυσσόμενες
θεατρικές καταστάσεις.
Ενώ η ταινία του Ματιέ Κασοβίτς οικοδομούσε με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια την
ψυχολογία των χαρακτήρων και την κλιμάκωση της βίας, εδώ οι ήρωες συχνά
μετατρέπονται σε φορείς ιδεών. Η κοινωνική δυσαρέσκεια, ο φασισμός, η αποξένωση, η
μεταναστευτική εμπειρία, η έλλειψη ρίζας και η ψηφιακή εποχή συνυπάρχουν στο ίδιο
δραματουργικό πεδίο, χωρίς πάντοτε να αποκτούν το αναγκαίο βάθος. Έτσι, ορισμένες
στιγμές δημιουργείται η αίσθηση ότι η παράσταση απαριθμεί προβλήματα αντί να τα
δραματοποιεί.
Η πολυγλωσσία (γερμανικά, ελληνικά, ρουμανικά) λειτουργεί συχνά ως εύστοχη
μεταφορά μιας κατακερματισμένης ευρωπαϊκής ταυτότητας. Παράλληλα, όμως, σε αρκετά
σημεία ενισχύει την αίσθηση διάσπασης, καθώς η μετάβαση από τον έναν κώδικα στον
άλλο δεν υπηρετεί πάντοτε μια σαφή δραματουργική ανάγκη, αλλά μοιάζει να υπακούει
κυρίως στη λογική της διεθνούς συμπαραγωγής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μουσική του Sorbas, η οποία συνδέεται άμεσα με το
hip-hop υπόστρωμα του La Haine. Η μουσική αποτελεί ίσως το στοιχείο που διατηρεί πιο
ζωντανή τη σχέση με το πρωτότυπο έργο, καθώς επαναφέρει τη ραπ κουλτούρα ως γλώσσα αντίστασης και κοινωνικής έκφρασης. Σε ορισμένες στιγμές, μάλιστα, η μουσική
κατορθώνει να μεταδώσει την ένταση που το κείμενο αδυνατεί να συγκροτήσει.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Daniele Szeredy δείχνει σαφή πρόθεση να αποφύγει τον
ρεαλισμό και να κινηθεί προς μια υβριδική φόρμα, όπου συνυπάρχουν θέατρο,
συναυλιακή εμπειρία, περφόρμανς και πολιτικός λόγος. Παρ’ όλα αυτά, η φόρμα συχνά
υπερβαίνει το περιεχόμενο. Υπάρχουν σκηνές με έντονη οπτική δύναμη, οι οποίες όμως
δεν καταφέρνουν να υποστηριχθούν από ανάλογη δραματουργική συνοχή.
Το σημαντικότερο ερώτημα που θέτει η παράσταση, «τι σημαίνει μίσος σήμερα;»,
παραμένει τελικά περισσότερο διατυπωμένο παρά χαρτογραφημένο. Η παράσταση
διαθέτει πολιτική ευαισθησία, διεθνή προσανατολισμό και ειλικρινή διάθεση παρέμβασης
στον δημόσιο διάλογο. Εκεί όπου δυσκολεύεται είναι στη μετατροπή αυτής της πρόθεσης
σε συνεκτική θεατρική εμπειρία.
Παρά τις αδυναμίες της, η παραγωγή έχει αναμφίβολα ενδιαφέρον ως παράδειγμα
διακρατικής καλλιτεχνικής συνεργασίας και ως απόπειρα να τεθούν επί σκηνής τα
αδιέξοδα μιας Ευρώπης που εξακολουθεί να παράγει περιφέρειες, αποκλεισμούς και
κοινωνικά αόρατα σώματα. Ωστόσο, η αίσθηση που απομένει είναι ότι το έργο
εμπιστεύεται περισσότερο τη θεματική του επικαιρότητα παρά τη δραματουργική του
συγκρότηση. Και ακριβώς γι’ αυτό, ενώ θέλει να μιλήσει για το μίσος της εποχής μας,
καταλήγει συχνά να το περιγράφει αντί να το αποκαλύπτει.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
