Θεοδόσης Τάσιος: Το μάθημα των μνημείων και ο πολιτισμός της ευθύνης
Το 2014, το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών φιλοξένησε μία διάλεξη με τίτλο απλό αλλά βαθύ: «Σε τι χρησιμεύουν τα μνημεία». Τη διάλεξη έδωσε ο καθηγητής Θεοδόσης Τάσιος, μία από τις πιο αυθεντικές και πολύπλευρες φωνές της σύγχρονης Ελλάδας. Εκείνο το βράδυ, με τη χαρακτηριστική του διαύγεια και ειρωνεία, ο καθηγητής μάς κάλεσε να δούμε τα μνημεία όχι ως απλές μαρτυρίες του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανές παρουσίες, ικανές να διαμορφώσουν τη συλλογική μας συνείδηση, να μεταδώσουν ένα όραμα πολιτισμού και να μας προσανατολίσουν στο παρόν.
Τα μνημεία, υποστήριξε ο Θεοδόσης Τάσιος, υπάρχουν για να μας θυμίζουν ποιοι υπήρξαμε αλλά και ποιοι μπορούμε να γίνουμε. Δεν είναι απλά σύμβολα: είναι εκπαιδευτικά εργαλεία, καθρέφτες μιας δημόσιας ηθικής και, στο βάθος, δηλώσεις εμπιστοσύνης στην ικανότητα του ανθρώπου να οικοδομεί ομορφιά, αρμονία και νόημα.
Ο μηχανικός που μιλά τη γλώσσα του ουμανισμού
Η ακαδημαϊκή πορεία του Θεοδόση Τάσιου, ομότιμου καθηγητή του ΕΜΠ, είναι εντυπωσιακή τόσο σε εύρος όσο και σε βάθος. Πολιτικός μηχανικός διεθνούς φήμης, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της σεισμικής, υδραυλικής και δομοστατικής μηχανικής, με εκατοντάδες επιστημονικές δημοσιεύσεις και έργα σε όλον τον κόσμο. Αυτό όμως που καθιστά μοναδική την προσωπικότητά του είναι το όραμά του για τη μηχανική ως ουμανιστική επιστήμη, ριζωμένη στην ιστορία, τη φιλοσοφία και την ηθική.
Πάγια παθιασμένος μελετητής της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας, ανέδειξε πως οι αρχαίοι τεχνίτες δεν ήταν απλοί τεχνικοί, αλλά στοχαστές που συνδύαζαν επιστήμη και πολιτισμό. Οι μελέτες του για τον Ήρωνα τον Αλεξανδρινό, τον Αρχιμήδη, τους μηχανισμούς του αρχαίου θεάτρου ή τις τεχνικές δόμησης των κλασικών πολιτισμών τον καθιστούν διεθνές σημείο αναφοράς στην ιστορία της τεχνολογίας.
Κριτική σκέψη και ειρωνεία ως εργαλεία ελευθερίας
Στα κείμενα και στις διαλέξεις του, ο Θεοδόσης Τάσιος δεν δίστασε ποτέ να προχωρήσει σε κριτικό στοχασμό για τον σύγχρονο κόσμο. Οι παρεμβάσεις του στον ελληνικό Τύπο αποτελούν παράδειγμα πνευματικής αυστηρότητας και σπάνιας ελευθερίας σκέψης. Με κομψή ειρωνεία —και συχνά αυτοσαρκασμό— αγγίζει σύνθετα ζητήματα: την οικολογική κρίση, την τεχνοκρατία, την εκπαίδευση, την πολιτισμική ταυτότητα, τη δημόσια ευθύνη. Για εκείνον, η τεχνική γνώση δεν έχει νόημα χωρίς βαθιά ηθική συνείδηση, και κάθε πρόοδος χωρίς μέτρο συνιστά κίνδυνο για τον πολιτισμό.
Ένας ζωντανός και ενεργός στοχαστής
Σήμερα, σε ηλικία άνω των ενενήντα ετών, ο Θεοδόσης Τάσιος εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τον επιστημονικό και τον πνευματικό διάλογο στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η πρόσφατη εκδήλωση προς τιμήν του στην Ελληνοαμερικανική Ένωση δεν είναι απλώς ένας φόρος τιμής στη μακρά και λαμπρή σταδιοδρομία του: είναι αναγνώριση της ζωντάνιας που χαρακτηρίζει τη σκέψη και τη φωνή του, που συνεχίζει να προσκαλεί σε στοχασμό —με αυστηρότητα και βάθος— σχετικά με το τι οικοδομούμε, κυριολεκτικά και συμβολικά, ως κοινωνία.
Για το ιταλικό κοινό, η μορφή του Θεοδόση Τάσιου αντιπροσωπεύει μια ιδανική γέφυρα ανάμεσα στον ελληνικό και τον ιταλικό πολιτισμό: δύο παραδόσεις που μοιράζονται την κλασική κληρονομιά, το πάθος για τη γνώση και την επιτακτική ανάγκη να ξαναβρούν την ισορροπία μεταξύ επιστήμης και ουμανισμού.
Τα λόγια του ηχούν ως προειδοποίηση αλλά και ως ελπίδα: Δεν μπορούμε να οικοδομήσουμε το μέλλον, αν δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ανθρώπινη, την πολιτισμική και την ηθική αξία όσων προηγήθηκαν.
Ίσως σήμερα, περισσότερο από ποτέ, πρέπει να ξαναθέσουμε μαζί του το ερώτημα «σε τι χρησιμεύουν τα μνημεία»· να σκεφτούμε τη διαδρομή και τη σημασία τους, κοινωνικά, ιστορικά και πολιτισμικά, στη σύγχρονη κοινωνία.
Βιογραφικό σημείωμα
Εξέχουσα μορφή στην επιστημονική και επαγγελματική ζωή της Ελλάδας, ο Θεοδόσης Τάσιος, ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, είναι μέλος της Ακαδημίας Επιστημών του Τορίνο και επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Λιέγης, του Πανεπιστημίου της Νανκίν, του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Πανεπιστημίου Κύπρου, της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Παντείου Πανεπιστημίου και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Διετέλεσε πρόεδρος διεθνών επιστημονικών ενώσεων, μέλος της Επιτροπής Βραβείων του American Concrete Institute (2015 – 2018), συμβασιούχος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Παβίας, εμπειρογνώμονας στα Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση, επίτιμο μέλος της Ιταλικής Ένωσης Οπλισμένου Σκυροδέματος, καθώς και επίτιμος πρόεδρος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας και πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης της Αρχαίας και Βυζαντινής Ελληνικής Τεχνολογίας.
Έχει δημοσιεύσει πάνω από 500 επιστημονικά άρθρα και 60 βιβλία σε διάφορες γλώσσες.
Τον Σεπτέμβριο του 2013, του απονεμήθηκε το Διεθνές Βραβείο Αριστείας στη Δομοστατική Μηχανική από τη Διεθνή Ένωση Γεφυροποιίας και Δομοστατικής (IABSE) της Ζυρίχης.
Το 2023, κατά τη διάρκεια του 17ου Διεθνούς Συνεδρίου Σεισμικής Μηχανικής στην Ιαπωνία, οι νέοι μηχανικοί είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον δάσκαλο της σεισμικής μηχανικής, καθηγητή Θεοδόση Τάσιο.
