Τσιμάρας Τζανάτος: ο ηθοποιός που έγινε ποιητής της σκηνής
Ο Τζανάτος δεν είναι απλώς ένας
συγγραφέας που «έφυγε νωρίς»· είναι ένας δημιουργός που κατάφερε να καταστήσει τη σιωπή
ομιλητική και το περιθώριο κέντρο.
Η περίπτωση του Τσιμάρα Τζανάτου (1960–2022) παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία της ελληνικής δραματουργίας των τελευταίων δεκαετιών. Η διαδρομή του, από ηθοποιός σε συγγραφέα και κατόπιν σε ποιητή, εγγράφεται σε ένα πλαίσιο δημιουργών που επέλεξαν την πολλαπλότητα των εκφράσεων αντί της μονοδιάστατης καλλιτεχνικής ταυτότητας. Αν το ελληνικό θέατρο μετά το 2000 αναζητούσε φωνές ικανές να αρθρώσουν τον κοινωνικό πόνο μέσα σε μια γλώσσα που να συνδυάζει το δραματικό και το λυρικό, ο Τζανάτος ανήκει αναμφίβολα στους πιο χαρακτηριστικούς εκφραστές αυτής της ανάγκης.
Από την υποκριτική στη δραματουργία
Το ξεκίνημά του στη σκηνή, στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο, του επέτρεψε να κατανοήσει από πρώτο χέρι τη σχέση σώματος και λόγου, σκηνής και ρόλου. Όταν, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, αποσύρεται από την υποκριτική, δεν εγκαταλείπει το θέατρο· αντιθέτως, το ξαναβρίσκει από την «ανάποδη πλευρά», εκείνη της γραφής. Τα πρώτα του έργα – από την «Έξοδο» (2004) έως την «Εκκρεμότητα» (2013) – μαρτυρούν αυτή τη μετατόπιση: δραματουργίες εσωτερικές, που στήνονται γύρω από τον μονόλογο και τη φωνή του μοναχικού ήρωα, σε μια παράδοση που θυμίζει συγγραφείς όπως ο Παύλος Μάτεσις ή ακόμη και οι υπαρξιακοί μονόλογοι του Σάμουελ Μπέκετ.
Θεματικές και στυλ
Η γραφή του Τζανάτου αναδεικνύει έναν σταθερό προσανατολισμό: το ενδιαφέρον για τους «άλλους», τους αποκλεισμένους, τους περιθωριακούς. Η επιλογή αυτή δεν είναι απλώς κοινωνιολογική· εντάσσεται σε μια ποιητική της φθοράς και της αδυναμίας, όπου το ανθρώπινο σώμα και η ανθρώπινη ψυχή φανερώνονται ως εύθραυστα αλλά και βαθιά αληθινά. Η αναφορά του στη Βίβλο ή στη φιλοσοφία της αρχαιότητας δεν λειτουργεί ως καλλωπισμός· είναι τρόπος να τοποθετήσει την καθημερινή εμπειρία μέσα σε ένα ευρύτερο κοσμολογικό πλαίσιο. Σε αυτό, ο Τζανάτος διαφοροποιείται από άλλους σύγχρονους Έλληνες δραματουργούς που προκρίνουν την ωμή ρεαλιστική καταγραφή: η δική του γλώσσα είναι πιο μεταφορική, πιο υπαινικτική, πιο ποιητική.
Η διεθνής διάσταση και η σχέση με την Ιταλία
Η υποδοχή του έργου του στην Ιταλία αποτελεί κεφάλαιο κρίσιμο. Η ένταξή του στον συλλογικό τόμο Viaggio nel teatro greco contemporaneo (2019), σε μετάφραση του Maurizio De Rosa, μαζί με άλλες σημαντικές φωνές του νεοελληνικού θεάτρου, επιβεβαιώνει την αξιολόγηση του ως αντιπροσωπευτικού εκφραστή μιας δραματουργίας που υπερβαίνει τα ελληνικά σύνορα. Παράλληλα, η συμμετοχή του στο πρότζεκτ «629 – Uomini in gabbia» στη Νάπολη ανέδειξε τη δυνατότητά του να συνομιλεί με διεθνείς ανησυχίες – το προσφυγικό, τη μετανάστευση, την απώλεια πατρίδας. Η συμβολή του με το κείμενο «ID: Αχινός» [σε μετάφραση δική μου] εντάσσεται σε μια σειρά συγγραφών που προσεγγίζουν το πολιτικό μέσα από το ποιητικό, δείχνοντας ότι το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως τόπος συλλογικής συνείδησης.
Η αναγνώριση στην Ιταλία και η σημασία της
Η βράβευσή του με Diploma di Merito στο πλαίσιο του Λογοτεχνικού Διαγωνισμού La Ginestra di Firenze για το έργο «Εκκρεμότητα» (In Sospeso) [σε μετάφραση δική μου] δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Σηματοδοτεί την αποδοχή του από ένα κοινό που αναζητά στην ελληνική δραματουργία όχι μόνο τον εξωτισμό ή την «κρίση» ως θεματική, αλλά μια ουσιαστική, οικουμενική ποιητικότητα. Ο μονόλογος του In Sospeso συνομιλεί με τον ευρωπαϊκό υπαρξισμό, αλλά φέρει ταυτόχρονα την ιδιοπροσωπία της ελληνικής εμπειρίας: το βίωμα της αβεβαιότητας, της μεταιχμιακής κατάστασης ανάμεσα στο είναι και το μη είναι.
Παρακαταθήκη
Ο Τσιμαράς Τζανάτος αφήνει πίσω του ένα έργο που δεν είναι μεγάλο σε όγκο αλλά είναι πυκνό σε σημασίες. Η συμβολή του έγκειται ακριβώς σε αυτήν την ιδιαιτερότητα: να συνδυάζει την προσωπική ευαισθησία με το κοινωνικό σχόλιο, τον λυρισμό με το πολιτικό, την ελληνική εμπειρία με την ευρωπαϊκή παράδοση. Στον χάρτη του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, στέκεται δίπλα σε ονόματα όπως ο Γιάννης Καλαβριανός αλλά με διαφορετική γλώσσα και στόχευση: λιγότερο ειρωνική και περισσότερο στοχαστική, περισσότερο υπαινικτική. Η πρόωρη απώλειά του το 2022 άφησε αίσθημα κενού, αλλά και την αίσθηση μιας παρακαταθήκης που μένει να μελετηθεί και να σκηνικοποιηθεί περαιτέρω. Ο Τζανάτος δεν είναι απλώς ένας συγγραφέας που «έφυγε νωρίς»· είναι ένας δημιουργός που κατάφερε να καταστήσει τη σιωπή ομιλητική και το περιθώριο κέντρο. Και αυτό αποτελεί ίσως την πιο σημαντική συμβολή του στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και θέατρο.

Ο Τσιμάρας Τζανάτος (1960-2022) γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζούσε στην Αθήνα. Σπούδασε Σκηνοθεσία Κινηματογράφου, Θέατρο και Ιστορία της Τέχνης. Δούλεψε αρχικά σαν ηθοποιός στο θέατρο, την τηλεόραση, τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο. Από τα μέσα του ΄90 αποσύρθηκε για να επιστρέψει το 2013 επί σκηνής στηρίζοντας το σύγχρονο ελληνικό θεατρικό έργο και σε ειδικές συνεργασίες σε έργα ρεπερτορίου.
Ως θεατρικός συγγραφέας εμφανίστηκε το 2004 με το κείμενο «Έξοδος» στο έργο «Ονείρου Οδύσσεια» (Δ. Δημητριάδη, Α. Δήμου, Μ. Πολιτοπούλου, Ε.Πέγκα κ.ά./ Εκδόσεις Univercity Press) που ανέβηκε στο ΚΘΒΕ και με το «Μαζί Ποτέ» το 2009 (βασισμένο στην ταινία του Φατίχ Ακίν Gegen die Wand/Head On) σε σκηνοθεσία Χρύσας Καψούλη/Dame Blance.
Tο έργο του «Εκκρεμότητα» παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο στο πλαίσιο των Αναγνώσεων/ Αναλόγιο 2013 υπό την επιμέλεια της Σίσσυς Παπαθανασίου και στο Λονδίνο από το Theater Lab Company της Αναστασίας Ρεβή σε μετάφραση Έλσης Σακελλαρίδου με τον τίτλο Suspense (Εκδόσεις Ηρόδοτος 2014), και ως πλήρης παράσταση στο ΑΓΓΕΛΩΝ ΒΗΜΑ στο Φεστιβάλ Ελληνικού έργου του 21ου αιώνα σε καλλιτεχνική επιμέλεια Λείας Βιτάλη και σκηνοθεσία Βασίλη Νούλα/Nova Melancholia.
Τον Δεκέμβριο του 2013, σε επαφή με κρατούμενους οροθετικούς και χρήστες των φυλακών Κορυδαλλού και τη ΜΚΟ ΤΕΧΝΟΔΡΟΜΩ παρουσιάστηκε το έργο του «Κ.» που γράφτηκε για να παιχτεί από τους ίδιους τους κρατούμενους στο χώρο της φυλακής Στις Αναγνώσεις 2014 στο ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΡΟΛΟΣ ΚΟΥΝ παρουσιάστηκε το θεατρικό του έργο «Δεσποινίς Δυστυχία/Miss Misery» σε σκηνοθεσία Άσπας Τομπούλη.
Το 2015 κυκλοφόρησε σε μορφή αφηγήματος η «Δεσποινίς Δυστυχία» από τις Εκδόσεις Σοκόλη, και παρουσιάστηκε το «Κ.» σε σκηνοθεσία Χρύσας Καψούλη με 20 ηθοποιούς/περφόρμερς στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών στο πλαίσιο της διημερίδας Θέατρο και Φυλακή.
Το 2017 για το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά παραστάθηκε το έργο του «Κώστας Νούρος: Ξένος δυο φορές», μια μουσική βιογραφία που παίχτηκε σε αυθεντικές ταβέρνες του Πειραιά σε μια συνεργασία με την Ανθή Γουρουντή/Libro Coro και τη Χρύσα Καψούλη, και στο Αναλόγιο Ελληνικού Λόγου 2018 του ΔΘΠ το έργο του «Πόσα ζώα χωράει ένας άνθρωπος».
Η «Εκκρεμότητα» ανέβηκε το 2018 εκ νέου, από μια ομάδα νέων ηθοποιών σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Βογιατζή, στο Θέατρο Μικρή Αργώ.
Το 2018 ανέβηκε στο θέατρο Φούρνος ως πλήρης παράσταση το θεατρικό «Δεσποινίς Δυστυχία» σε σκηνοθεσία Χρύσας Καψούλη, και τιμάται με το Βραβείο «Κάρολος Κουν» 2018 Δραματουργίας Ελληνικού Έργου, και συμπεριλήφθη με τον τιτλο “Signorina Infelicita” στον τόμο Ανθολογία Σύγχρονων Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Θεάτρου της Νάπολη 2019, ενώ ταυτόχρονα συμμετείχε στο Φεστιβάλ της Νάπολη με το κείμενο «ID : Αχινός/Riccio del mare» σε μετάφραση Τζίνας Καρβουνάκη για την παράσταση «629: Uomini in Gabbia» σε σκηνοθεσία Mario Gelardi σε συνεργασία με σύγχρονους Ιταλούς και Ισπανούς θεατρικούς συγγραφείς.
Το Σεπτέμβριο του 2021 κυκλοφόρησε από την Κάπα Εκδοτική, η ποιητική συλλογή «Αγνώστου Η βία του βίου» (Ποιήματα 2010-2021). Έφυγε από τη ζωή το 2022.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
Πηγή βιογραφικού:https://biblionet.gr/%CF%84%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%82-%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-c128471
