Φραντσέσκο Κολαφέμινα, Φως σε σκοτεινούς καιρούς, Ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2025.
Η γνωριμία με τον Φραντσέσκο Κολαφέμινα πραγματοποιήθηκε με αφορμή την παρουσίαση της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου του «Salviamo i Classici» στην 21η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, όπου η Ιταλία ήταν τιμώμενη χώρα. Το γεγονός αυτό δεν είχε μόνο εθιμοτυπικό χαρακτήρα, αλλά ανέδειξε την Ιταλία ως συνομιλητή της Ελλάδας σε ένα πεδίο κοινού
πολιτισμικού ενδιαφέροντος: τη διάσωση και την επικαιροποίηση του κλασικού πολιτισμού. Ο Κολαφέμινα εντυπωσίασε όχι μόνο με τη ρητορική του δεινότητα αλλά και με την εξαιρετική του γνώση της νεοελληνικής γλώσσας, γεγονός που κατέδειξε τη βαθιά του σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό.
Περιεχόμενο και δομή του βιβλίου
Το βιβλίο «Φως σε σκοτεινούς καιρούς, Ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός» αποτελεί ένα ένθερμο μανιφέστο υπέρ της κλασικής παιδείας, σε μια εποχή όπου η ανθρωπιστική παράδοση τείνει να υποβαθμιστεί. Ο συγγραφέας προσεγγίζει με κριτικό βλέμμα τη σημερινή «ακύρωση» της κλασικής κουλτούρας, η οποία συχνά παραμερίζεται στο όνομα της χρησιμοθηρικής γνώσης και της αποκαλούμενης «cancel culture». Για τον Κολαφέμινα οι κλασικοί δεν είναι απλώς μνημεία του παρελθόντος· αποτελούν ζωντανά εργαλεία κατανόησης του παρόντος και προσανατολισμού του μέλλοντος. Μέσα από την ποίηση, την ιστορία και τη φιλοσοφία της αρχαιότητας, ο συγγραφέας αναζητά αντίδοτα στις «νέες τυραννίδες του παρόντος» και προτείνει μια διαμόρφωση του ατόμου βασισμένη σε αξίες διαχρονικές όπως η αρετή, η σοφία και η ομορφιά.
Ένα ξεχωριστό στοιχείο του τόμου είναι η μετάφραση και φιλολογική επιμέλεια του «ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΝΙΚΟΝ» του Ισοκράτη, που εντάσσεται οργανικά στη συλλογιστική του συγγραφέα. Η επιλογή αυτού του κειμένου δεν είναι τυχαία: ο Ισοκράτης, με τον παιδαγωγικό του στοχασμό, προσφέρει ένα πρότυπο διαμόρφωσης υπεύθυνων και ελεύθερων πολιτών. Η απόδοση του Κολαφέμινα επιχειρεί να καταστήσει το κείμενο προσιτό στο ευρύτερο κοινό, χωρίς να χάνει τη φιλολογική του ακρίβεια. Εδώ η φιλολογία συναντά την πολιτική παιδεία, ενώ το παρελθόν μετατρέπεται σε πυξίδα για το μέλλον.
Θεματικοί άξονες
α) Κριτική στη νεωτερικότητα: Ο συγγραφέας υπογραμμίζει την επικίνδυνη διολίσθηση της εκπαίδευσης προς μια απλή «παραγωγή καταναλωτών», επισημαίνοντας την απώλεια βάθους και προσανατολισμού. Η συλλογιστική αυτή μας οδηγεί προς τη φιλοσοφική σκέψη Emanuele Severino και την ανάγκη επιστροφής στην σκέψη των προσωκρατικών φιλοσόφων, αλλά και στις αναλύσεις του Massimo Recalcati για την απουσία της «lalingua» που θεμελιώνει τον υποκειμενικό μας δεσμό με την παράδοση.
β) Υπεράσπιση της κλασικής παιδείας: Η κλασική παράδοση προτείνεται όχι ως ένα μουσειακό κατάλοιπο, αλλά ως απαραίτητο υπόβαθρο για μια κοινωνία ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών. Σε αυτό το σημείο ο Κολαφέμινα συναντά και τη συζήτηση που διεξάγεται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα για τον ρόλο του Λυκείου Κλασικών Σπουδών, καθώς και την αγωνία για το μέλλον της ανθρωπιστικής εκπαίδευσης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
γ) Εκπαίδευση και διαμόρφωση: Το βιβλίο προβάλλει ένα πρότυπο αγωγής βασισμένο στους κλασικούς, όπου ο άνθρωπος διαπαιδαγωγείται όχι μόνο ως επαγγελματίας, αλλά και ως πολίτης με αίσθηση ευθύνης και κριτική συνείδηση. Η διάσταση αυτή ανακαλεί την αριστοτελική έννοια της παιδείας ως άσκησης στην αρετή, αλλά και την πλατωνική σύλληψη της φιλοσοφίας ως μέριμνας για την ψυχή.
Διακειμενικότητα και πολιτισμικός διάλογος
Ο Κολαφέμινα συνομιλεί συνεχώς με την κλασική γραμματεία, αλλά και με τη σύγχρονη διανόηση. Η αναφορά στον Ισοκράτη πλαισιώνεται από υπαινιγμούς στον Όμηρο, στους Λατίνους κλασικούς και στη χριστιανική παράδοση, υποδηλώνοντας ότι η κλασική παιδεία δεν είναι ένα κλειστό κεφάλαιο, αλλά μια δεξαμενή από την οποία μπορούμε να αντλήσουμε διαρκώς νόημα. Η ενασχόλησή του με την αρχιτεκτονική και την ιερή τέχνη, αλλά και η ενασχόληση με τη μουσική, αποκαλύπτουν μια ολιστική αντίληψη της κουλτούρας. Στη σκέψη του, οι κλασικοί δεν αποτελούν απλή αναφορά, αλλά συνεχή πρόκληση για δημιουργικό διάλογο με το παρόν.
Στυλ και προσέγγιση
Το ύφος του συγγραφέα είναι λόγιο αλλά προσιτό. Συνδυάζει την ευρύτητα της κλασικής παιδείας με τη σαφήνεια του στοχαστή που ενδιαφέρεται να επικοινωνήσει σε ευρύτερο κοινό. Η ρητορική του συχνά φέρει χαρακτηριστικά «λόγου πολιτικού», καθώς απευθύνεται στον αναγνώστη όχι μόνο ως εραστή των γραμμάτων αλλά ως ενεργό πολίτη. Έτσι, το έργο του ξεφεύγει από τα όρια ενός φιλολογικού δοκιμίου και αποκτά τον χαρακτήρα πολιτισμικού μανιφέστου.
Συμπέρασμα
Το βιβλίο «Φως σε σκοτεινούς καιρούς, Ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός» του Φραντσέσκο Κολαφέμινα αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον σημερινό διάλογο για τη θέση της κλασικής παιδείας. Είναι ταυτόχρονα φιλολογικό, παιδαγωγικό και πολιτισμικό έργο. Ο συγγραφέας δεν προτείνει μια νοσταλγική επιστροφή στο παρελθόν, αλλά μια δυναμική επανένταξη των κλασικών αξιών στο παρόν και στο μέλλον. Σε μια εποχή κρίσης αξιών, ο Κολαφέμινα προβάλλει την κλασική παράδοση ως φάρο προσανατολισμού. Η φωνή του αντηχεί τόσο στον ιταλικό όσο και στον ελληνικό χώρο, ενισχύοντας τον διάλογο ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς που μοιράζονται κοινές ρίζες και κοινές προοπτικές.
Ο Φραντσέσκο Κολαφέμινα γεννήθηκε στη Ρώμη το 1980. Είναι πτυχιούχος Κλασικής Φιλολογίας με διπλωματική εργασία πάνω στη σχέση της λατινικής ελεγείας με το έργο του Ρωμαίου κωμωδιογράφου Τίτου Μάκκιου Πλαύτου. Είναι δοκιμιογράφος και συγγραφέας μυθιστορημάτων, μεταφραστής τόσο από τα αρχαία όσο και από τα νέα ελληνικά. Το 2013 άρχισε να ασχολείται με τη μελισσοκομία.
Όλο και πιο σίγουρος για τη μη βιωσιμότητα του σημερινού οικονομικού συστήματος, αποφάσισε να επιστρέψει στις ρίζες του, στον τόπο καταγωγής του, ασχολούμενος με τις μέλισσες και το μέλι. Είναι ακάματος με την τέχνη, την ιερή αρχιτεκτονική, τη λόγια μουσική (με ιδιαίτερη προτίμηση στον Domenico Scarlatti, τον Τσαϊκόφσκι και τον Μπρούκνερ) και τον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Αγαπά να συνδέει εκ νέου τα νήματα ενός πολιτισμού που διαρκώς διασπάται, τοποθετώντας στο κέντρο της ζωής την ομορφιά και τις αξίες της κλασικότητας.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
