Τα παράσιτα είναι οργανισμοί που επιβιώνουν σε βάρος των ξενιστών τους, δηλαδή των οργανισμών που μολύνουν. Χωρίζονται σε εξωπαράσιτα και ενδοπαράσιτα και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την δημόσια υγεία, καθώς μολύνουν και τον άνθρωπο. Οι ιδιοκτήτες σκύλων και γάτας γνωρίζουν ότι τα κατοικίδιά τους χρειάζεται να παίρνουν αντιπαρασιτική αγωγή αρκετά συχνά ακόμα και όταν είναι απολύτως υγιή. Παρακάτω θα αναλύσουμε τα κυριότερα ενδοπαράσιτα που αφορούν την χώρα μας.
Διροφιλαρίωση
Η διροφιλαρίωση ή το σκουλήκι της καρδιάς, όπως είναι ευρέως γνωστό, είναι το παράσιτο που συναντάμε συχνά σε περιοχές με πλήθος κουνουπιών. Η εντόπισή του είναι οι κλάδοι της πνευμονικής αρτηρίας και η καρδιά. Το παράσιτο που είναι υπεύθυνο για την διροφιλαρίωση ονομάζεται Dirifilaria immitis και έχει έμμεσο βιολογικό κύκλο(1) , με ενδιάμεσο ξενιστή τα κουνούπια. Αυτό σημαίνει ότι η μετάδοσή του δεν γίνεται απευθείας από ζώο σε ζώο ή από το περιβάλλον, αλλά απαιτεί την παρουσία κουνουπιών. Το κουνούπι με την αποζύμηση αίματος από ένα ήδη μολυσμένο ζώο, μολύνεται από το παράσιτο. Μέσα στο κουνούπι η προνυμφική μορφή(2) του παρασίτου εξελίσσεται στην μολύνουσα μορφή του και με την αποζύμηση αίματος από ένα άλλο ζώο μεταφέρεται σε αυτό. Προϋπόθεση της μόλυνσης του καινούργιου ζώου είναι οι ευνοϊκές συνθήκες περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του παρασίτου στο κουνούπι, δηλαδή πάνω από 14 βαθμούς κελσίου. Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη του παρασίτου, στην μολύνουσα μορφή, μέσα στο κουνούπι.
Συμπτώματα
Η διροφιλαρίωση κλινικά χωρίζεται σε 4 στάδια. Το 1ο στάδιο περιγράφεται στα αρχικά στάδια του παρασιτισμού και ο σκύλος είναι είτε ασυμπτωματικός είτε παρουσιάζει ήπια συμπτώματα όπως μειωμένη αντοχή στην άσκηση, ήπιος βήχας ενώ σε ακτινογραφίες ή υπέρηχο δεν υπάρχουν ευρήματα. Στο 2ο στάδιο έρχονται να προστεθούν η απώλεια βάρους και ευρήματα στις απεικονιστικές αλλά και στις αιματολογικές εξετάσεις (π.χ. αναιμία). Το 3ο στάδιο συνοδεύεται από βαριά συμπτώματα όπως καρδιακή ανεπάρκεια, χρόνιος βήχας, ασκίτης και ευρήματα σε υπέρηχο και αιματολογικές εξετάσεις. Το τελικό στάδιο της διροφιλαρίωσης είναι το σύνδρομο της οπίσθιας κοίλης φλέβας, στο οποίο ο σκύλος εμφανίζει έντονη αδυναμία, φύσημα, δύσπνοια, ληθαργηκότητα, σοκ, σοβαρή αναιμία και άλλα εργαστηριακά ευρήματα. Για την διάγνωση του νοσήματος στην συνήθη κλινική πράξη χρησιμοποιούνται ορολογικά τεστ που γίνονται εύκολα και γρήγορα σε επίπεδο κτηνιατρείου.
Αντιμετώπιση και πρόληψη
Η αντιμετώπιση του νοσήματος είναι ανάλογη του σταδίου που βρίσκεται ο σκύλος. Αν έχει φτάσει στο στάδιο 4 είναι δύσκολη και με κακή πρόγνωση, επειδή ο αριθμός των παρασίτων είναι τόσο μεγάλος που θέτει σε κίνδυνο την ζωή του σκύλου. Η θεραπεία περιλαμβάνει: ειδική αγωγή ενάντια των ενήλικων παρασίτων με την μορφή ένεσης σε συνδυασμό με περιορισμό της κινητικότητας του ζώου, κορτιζόνη, δοξυκυκλίνη και ταυτόχρονα αντιμετώπιση της καρδιακής ανεπάρκειας. Γενικά, πρόκειται για ένα σύνθετο πρωτόκολλο ανάλογο του σταδίου και των συμπτωμάτων του ζώου. Γι’ αυτό καλό θα είναι να γίνεται πρόληψη και όχι θεραπεία του νοσήματος. Αυτή περιλαμβάνει την μηνιαία χορήγηση αντιπαρασιτικής αγωγής σύμφωνα με τις οδηγίες του κτηνιάτρου και αν ακολουθείται με συνέπεια έχει άριστα αποτελέσματα. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει σκευάσματα που εκτός από την διροφιλάρια στοχεύουν και άλλων ειδών παράσιτα όπως νηματώδη (βλέπε παρακάτω) και εξωπαράσιτα όπως τσιμπούρια, ψύλλους κ.α.
Διροφιλαρίωση στην γάτα
Η γάτα (όπως και ο άνθρωπος) είναι παρατεινικός ξενιστής της Dirofilaria immitis. Αυτό σημαίνει ότι συνήθως μολύνεται τυχαία από αυτό, αλλά το παράσιτο δεν μπορεί να αναπαραχθεί μέσα τους. Σε κάποιες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί περιστατικά από γάτες, που ενώ παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σαν είδος στο συγκεκριμένο παράσιτο, να παρουσιάζουν συμπτώματα από Dirofilaria immitis. Αυτά τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά, γιατί αν σχηματιστούν ενήλικα παράσιτα στις γάτες (ακόμα και 2 ενήλικα), λόγω του μικρού τους μεγέθους, μπορεί να οδηγήσουν σε θάνατο. Γι΄ αυτό, δεν πρέπει να αποκλείονται από την διαφορική διάγνωση σε γάτες που κατοικούν σε ενδημικές περιοχές και παρουσιάζουν προβλήματα στο καρδιαγγειακό τους σύστημα.
Λεϊσμανίωση
Η λεϊσμανίωση ή αλλιώς καλαζάρ (που σημαίνει μαύρος πυρετός) είναι ίσως η πιο συχνή παρασίτωση στην Ελλάδα. Στη χώρα μας οφείλεται στο παράσιτο Leishmania infantum, που προκαλεί την σπλαχνική και την δερματική μορφή του νοσήματος. Η μετάδοσή τους γίνεται με τις θηλυκές σκνίπες του γένους Phlebotomus, με παρόμοιο τρόπο με αυτόν της διροφιλαρίωσης. Η Ελλάδα θεωρείται ενδημική περιοχή για το νόσημα, δηλαδή το νόσημα αυτό υπάρχει σε μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της, καθώς ποσοστό μεγαλύτερο από το 97% των σκύλων θεωρείται δυνητικά μολυσμένο. Επίσης, πρόκειται για ζωοανθρωπονόσο, δηλαδή μολύνεται και ο άνθρωπος ομοίως από τις θηλυκές σκνίπες, με την μετάγγιση μολυσμένου αίματος και από την μητέρα στο έμβρυο (κάθετη μετάδοση). Παρά το μεγάλο ποσοστό μολυσμένων ατόμων, τόσο οι άνθρωποι όσο και οι σκύλοι δεν εμφανίζουν συχνά συμπτώματα της νόσου. Μέχρι σήμερα δεν είναι απολύτως γνωστό ποιοι παράγοντες οδηγούν στην εμφάνιση ή όχι ανθεκτικότητας στο παράσιτο αλλά πιθανόν σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν η ηλικία, η διατροφή, το παρασιτικό φορτίο, η ιδιοσυγκρασία του ατόμου, συνυπάρχουσες ασθένειες κ.α. Επιπλέον, ορισμένες φυλές σκύλων όπως τα γερμανικά ποιμενικά, μπόξερ και ροτβάιλερ φαίνεται να είναι πιο ευαίσθητα στην παρασίτωση ενώ άλλα (Ibizan Hound) πιο ανθεκτικά.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά της παρασίτωσης, δηλαδή δεν υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα. Πρόκειται για ένα συστηματικό νόσημα με χρόνια εξέλιξη που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλομορφία. Μερικά από τα συχνότερα συμπτώματα των σκύλων με λεϊσμανίωση είναι: οι διογκωμένοι λεμφαδένες, δερματικές αλλοιώσεις, απώλεια βάρους, επίσταξη (αιμορραγία από την μύτη), επιπεφυκίτιδα, βλεφαρίτιδα, νεφρική ανεπάρκεια και αρθρίτιδα, που εμφανίζεται σαν χωλότητα (δηλαδή όταν ο σκύλος κουτσαίνει). Η διάγνωση μπορεί να γίνει με ειδικά τεστ και με κυτταρολογικό επίχρισμα από την παρακέντηση λεμφογαγγλίου σε επίπεδο κτηνιατρείου, αλλά υπάρχουν και άλλες εργαστηριακές μέθοδοι που βοηθούν και στην θεραπεία του νοσήματος, μετρώντας το φορτίο του παρασίτου.
Αντιμετώπιση και πρόληψη
Η θεραπεία που επιχειρείται στα ζώα βασίζεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Αυτό σημαίνει ότι πέρα από το θετικό αποτέλεσμα κάποιου τεστ λαμβάνουμε υπόψιν το παρασιτικό φορτίο του ζώου και προπάντων την κλινική εικόνα του ζώου. Η χορήγηση αντιλεϊσμανιακών φαρμάκων συνήθως οδηγεί σε ίαση των συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής των ζώων, όμως δεν έχει βρεθεί ακόμα πρωτόκολλο που να επιφέρει παρασιτολογική ίαση. Έτσι τα ζώα παραμένουν φορείς και μπορεί να υποτροπιάσουν. Συμπληρωματικά με τα αντιλεϊσμανιακά φάρμακα χορηγείται και υποστηρικτική αγωγή για την θεραπεία των συμπτωμάτων που παρουσιάζουν τα ζώα. Όσον αφορά την πρόληψη του νοσήματος, αυτή είναι πολύ δύσκολη σε μία χώρα όπως η δική μας με το πλήθος των σκνιπών. Η αποφυγή τους μπορεί να γίνει με την τοποθέτηση περιλαίμιων, με την χορήγηση τοπικά στην ράχη του ζώου ειδικών αντιπαρασιτικών φαρμάκων (spot on) και με λοσιόν. Τέλος, χρήσιμο είναι να αναφερθεί ότι υπάρχει και εμβόλιο για την πρόληψη της λεϊσμανίωσης, όμως αυτό δεν εμποδίζει την μόλυνση από το παράσιτο, παρόλα αυτά, βοηθάει στην απουσία συμπτωμάτων από την παρασίτωση.
Νηματώδη παράσιτα
Τα νηματώδη παράσιτα είναι τα πιο συχνά παράσιτα του πεπτικού συστήματος σε σκύλους και γάτες. Βρίσκονται συνήθως σε κουτάβια ή γατάκια ως “σκουλήκια” στα κόπρανά τους, γιατί κουτάβια μικρότερα των 3ων μηνών και γατάκια μικρότερα των 6 μηνών παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Ο βιολογικός τους κύκλος είναι άμεσος, δηλαδή μολύνονται από το περιβάλλον τους ή από την μητέρα τους κατά την κυοφορία ή την γαλουχία ή από την κατανάλωση τρωκτικών ή πτηνών που είναι μολυσμένα.
Συμπτώματα, αντιμετώπιση και πρόληψη
Τα συμπτώματα στα κουτάβια περιλαμβάνουν πόνο και διογκωμένη κοιλία, εμετό, διάρροια που μπορεί να περιέχει βλέννη ή και ενήλικα παράσιτα, ανορεξία και δυσπεψία. Τα γατάκια έχουν επίσης παρόμοια συμπτώματα με τα κουτάβια και ίσως παρουσιάσουν και απώλεια βάρους. Η αντιμετώπισή τους είναι εύκολη και περιλαμβάνει την χορήγηση αντιπαρασιτικών φαρμάκων σε μορφή πάστας στα πολύ νεαρά ζώα ή χαπιού στα μεγαλύτερα σύμφωνα με τις υποδείξεις του κτηνιάτρου. Τέλος για την πρόληψη του νοσήματος αρχικά θα πρέπει να γίνεται αποπαρασίτωση σε έγκυα και γαλουχούμενα ζώα με σκοπό να μην μολύνουν τα μικρά τους. Όσον αφορά τα ενήλικα ζώα, στους σκύλους προτείνεται η αντιπαρασιτική αγωγή μία φορά ανά τρείς μήνες ενώ στις γάτες που μένουν αποκλειστικά μέσα στο σπίτι χωρίς να έρχονται σε επαφή με άλλα ζώα μπορεί να γίνεται μόνο θεραπεία σε περίπτωση που μολυνθεί το ζώο.
Εξωπαρασιτώσεις
Τα εξωπαράσιτα είναι μια πολύ μεγάλη κατηγορία. Τους ανοιξιάτικους μήνες η εμφάνιση κροτώνων (τσιμπούρια), ψύλλων, φθείρων (ψείρων), κοριών είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Χρειάζεται πολλή προσοχή στις εξορμήσεις με τα κατοικίδια, γιατί πολλά από αυτά τα παράσιτα μεταφέρουν ασθένειες. Η πιο συχνή ασθένεια που μεταδίδεται στους σκύλους από τα δήγματα (τσιμπήματα) των κροτώνων είναι η ερλιχίωση. Πρόκειται για ένα βακτηριακό νόσημα που χαρακτηρίζεται από έντονη αναιμία, αιμορραγίες, οφθαλμολογικά και νευρολογικά προβλήματα. Άλλα νοσήματα που μεταφέρουν οι κρότωνες είναι η μπαμπεζίωση, η αναπλάσμωση, η ηπατοζωόνωση, η μπαρτονέλλωση και άλλα που θα αναλύσουμε σε κάποιο άλλο άρθρο. Για την αποφυγή μόλυνσης του ζώου μας από κάποιο εξωπαράσιτο καλό θα είναι να εφαρμόζουμε αντιπαρασιτική αγωγή είτε με λουράκια, spot on ή ακόμα και με σκευάσματα σε μορφή χαπιού τα οποία αναφέρθηκαν παραπάνω. ΠΡΟΣΟΧΗ! Μερικά σκευάσματα για σκύλους είναι τοξικά για την γάτα, γι’ αυτό θα πρέπει να προμηθευόμαστε μόνο αυτά που αναφέρονται στο είδους του ζώου που μας ενδιαφέρει.
(1) έμμεσος βιολογικός κύκλος: είναι ο κύκλος μετάδοσης ενός παρασίτου, ο οποίος περιλαμβάνει ενδιάμεσους ξενιστές. Οι ενδιάμεσοι ξενιστές είναι αυτοί που μεταδίδουν τελικά το νόσημα και είναι ανάλογη του κάθε παρασίτου.
(2) η προνυμφική μορφή του παρασίτου: είναι το πρώτο στάδιο ανάπτυξής του, πριν αυτό εξελιχθεί σε ενήλικο
Βιβλιογραφία
https://eody.gov.gr/disease/leismaniasi/
https://www.cdc.gov/parasites/leishmaniasis/gen_info/faqs.html
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/leishmaniasis
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5236107/
https://vcahospitals.com/know-your-pet/ehrlichiosis-in-dogs
https://www.akc.org/expert-advice/health/tick-borne-diseases-dogs-prevent/#:~:text=The%20most%20important%20tick%2Dborne,consequences%20for%20people%20as%20well.
http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1471492208001323
https://www.cdc.gov/dpdx/toxocariasis/index.html
https://www.cdc.gov/niosh/topics/tickborne/default.html#:~:text=Ticks%20can%20be%20infected%20with,Borne%20Relapsing%20Fever%2C%20and%20tularemia.
εικόνα 2: https://www.globallymealliance.org/about-lyme/prevention/pets/
εικόνα 1: https://eody.gov.gr/disease/ios-toy-dytikoy-neiloy/
Σπλαχνική λεϊσμανίωση και λεϊσμανίωση του σκύλου στην Ελλάδα και τις άλλες μεσογειακές χώρες. Χαραλαμπίδης Σ.Θ., Διάκου Α. Περιοδικό της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας 2004, 55:247
