Σκέψεις και εμπειρίες από το Tinos Jazz Festival
Η ακρόαση της μουσικής είναι απλή υπόθεση, αλλά και δεν είναι. Ανοίγουμε το ραδιόφωνο στο αμάξι μας π.χ. και ακούμε μουσική: μας ευχαριστεί, μας εκφράζει, μας συνοδεύει, μας ηρεμεί, μας βοηθά, μας μαλώνει, μας καλλιεργεί, μα πάνω από όλα μας είναι απαραίτητη.
Ήδη από το 1877 ο Έντισον συνέλαβε και υλοποίησε την ιδέα της αποθήκευσης της μουσικής με τον φωνόγραφό του. Το ταξίδι της αναπαραγωγής της μουσικής σε ιδιωτικό χώρο και ατομικό χρόνο φτάνει μέχρι σήμερα με το live streaming (ζωντανή ροή δεδομένων). Σήμερα η ευχέρεια για απρόσκοπτη ακρόαση μουσικής οπουδήποτε και οποτεδήποτε είναι τεράστια.
Η πανδημία και οι απαγορεύσεις της από την άλλη μας έδειξαν την αθέατη ευεργεσία της ζωντανής εκτέλεσης του οποιουδήποτε μουσικού είδους και θα τολμούσα να έλεγα την απέραντη γοητεία της ανεπανάληπτης μουσικής στιγμής της.
Ας πάρουμε μια Αυγουστιάτικη νύχτα με πανσέληνο σε νησί των Κυκλάδων και ας ανακατέψουμε σε αυτήν μια γενναία δόση μουσικής. Τα Ελληνικά νησιά σαν τοποθεσία και το καλοκαίρι σαν εποχή, είναι ένα εκρηκτικό μείγμα παγκόσμιας αίγλης, ένα ασυναγώνιστο ζευγάρι φτιαγμένο από τους θεούς για το να χαίρονται οι άνθρωποι. Προσωπική επιλογή είναι η μουσική επένδυση του «μείγματος».
Πριν μερικά χρόνια ακολουθώντας το καλοκαιρινό μελτέμι , ένα πλοίο της γραμμής διέσχιζε τα ανήσυχα σκοτεινά νερά του Αιγαίου, με οδηγό το ασημένιο μονοπάτι Αυγουστιάτικης πανσελήνου.
Βραδινός προορισμός ήταν η Τήνος και το Φεστιβάλ Jazz on Tinos.
Το συγκεκριμένο νησί είναι γνωστό ως τόπος θρησκευτικού προσκυνήματος, αλλά και ως γενέτειρα περίφημων μαρμαρογλυπτών. Κάποιες μέρες του χρόνου όμως «μεταλλάσσεται».
Tinos Jazz Festival με ολίγη από Αυγουστιάτικη Πανσέληνο
Κατά την διάρκεια του τριήμερου φεστιβάλ, τα καφέ της παραλίας και τα καλντερίμια γύρω από τον ναό της Μεγαλόχαρης πλημμυρίζουν από πιστούς του μουσικού αυτού είδους.
Όταν η τρέλα των προσκυνητών της «μέρας» κοπάζει, η ζωή στο νησί επανέρχεται σε ρυθμούς καθημερινότητας. Όσο όμως πλησιάζει η νύχτα, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην άκρη της παραλιακής ζώνης, προς το κτήριο του Ιδρύματος Τηνιακού πολιτισμού.
Στην μια και μοναδική αίθουσα που φιλοξενεί το φεστιβάλ, εναλλάσσονται μουσικά σχήματα προσκαλεσμένα και προγραμματισμένα σύμφωνα με την θεματική ενότητα της χρονιάς, πχ το 2009 ήταν αφιερωμένο στην Φιλανδία, το 2011 στις γυναίκες της jazz.
Με κίνδυνο να πέσω στην παγίδα των συμψηφισμών ,εκείνο το σύντομο ταξίδι, με οδήγησε στην διαπίστωση πως το βραδινό φιλοθεάμον κοινό της Τήνου, ελάχιστα διαφέρει από τους συνηθισμένους επισκέπτες-προσκυνητές της ημέρας.
Ειδικά όταν άκουσα από τον κιθαρίστα Τάκη Μπαρμπέρη το Poly P. https://www.youtube.com/watch?v=W-XS9uAzGF0
Ή το Balkan Wings του ίδιου καλλιτέχνη https://www.youtube.com/watch?v=FHRO9uiAYYs&t=20s
Τότε κατάλαβα κι ένιωσα μια τεράστια δύναμη, την δύναμη της μουσικής τζαζ να αφομοιώνει και να αγκαλιάζει όλα τοπικά ηχοχρώματα και να τα μετουσιώνει σε διεθνή ακούσματα.
Ποια είναι αυτή η μουσική που διεκδικεί αυτήν την διάκριση;
Στην θεία λειτουργία η, με όλους τους προκαθορισμένους κανόνες, ακριβής τέλεσή της, δημιουργεί ένα αίσθημα πληρότητας , όταν μέσω αυτής της διαμεσολάβησης προς το θείο, ο πιστός οδηγείται σε μιαν λύτρωση από προβλήματα και δυσκολίες, αλλά και προσδοκώμενης ευλογίας στις τελετές προσωπικού χαρακτήρα (γάμοι ,βαπτίσεις κλπ).
Σε ένα κονσέρτο κλασικής μουσικής οι θεατές ευφραίνονται ή και συγκινούνται με την, στην καλύτερη περίπτωση, ευφάνταστη εκτέλεση ενός συμφωνικού έργου, επιβραβεύοντας τους μουσικούς και τον μαέστρο με την ολοκλήρωση του έργου.
Στην ροκ μουσική, την φολκ, την χορευτική, υπάρχει η προσδοκία μιας εκ του σύνεγγυς επαφής με το ίνδαλμα, είτε πρόκειται για ερμηνευτή είτε για ολόκληρο συγκρότημα. Δεν υπάρχουν κανόνες και μπορεί οι ακροατές να δείχνουν την αγάπη τους προς τους καλλιτέχνες, καθ` όλη την διάρκεια της συναυλίας.
Στην σκηνή της τζαζ μουσικής συμβαίνει κάτι άλλο. Σαν να πρόκειται για αρχαίους μύστες, οι ακροατές παρακολουθούν τα μουσικά σχήματα με θρησκευτική ευλάβεια και σεβασμό, ενίοτε χειροκροτώντας με ενθουσιασμό, είτε τους μουσικούς, είτε τους τραγουδιστές για την δεξιοτεχνία που επιδεικνύουν στα μέρη που ονομάζονται αυτοσχεδιασμοί και φυσικά στο τέλος της εκτέλεσης του κομματιού.
Η τζαζ είναι μια μουσική πολύπλευρη και με ιδιάζοντα χαρακτηριστικά. Εάν ανατρέξουμε στις ρίζες της θα πρέπει να μεταφερθούμε στην Αμερική. Στις ΗΠΑ περί τα τέλη του 19ου αιώνα, σκλάβοι μεταφερμένοι από την Δυτική Αφρική, εργάζονται σκληρά ατέλειωτες ώρες, είτε στις απέραντες εκτάσεις καλλιέργειας ρυζιού βαμβακιού καπνού και ζάχαρης κοντά στον ποταμό Μισισιπή είτε στο στήσιμο των σιδηροδρομικών γραμμών.
Μόνη τους συντροφιά και παρηγοριά είναι η μουσική τους, ζωντανή ανάμνηση από την για πάντα την χαμένη τους πατρίδα. Η μουσική αυτή είναι πολυφωνική έχει έντονο ρυθμό, τους δίνει κουράγιο και δύναμη, είναι η ζωή τους και η ανάσα τους και το κυριότερο ενθαρρύνεται από τους αφέντες, έχει και όνομα : Work Songs, fieldcalls (τραγούδια των χωραφιών) των Hollers (=φωνακλάδες, αυτοί που αποδίδουν τον στίχο).
Ο συσσωρευμένος καημός και η νοσταλγία για μια πατρίδα που δεν θα ξαναδούν, αλλά και η προσδοκία μιας ζωής αποδεσμευμένης από την σκλαβιά είναι τα ισχυρά συναισθήματα και εναύσματα τα οποία αποτυπώνονται ανεξίτηλα στο DNA των Αφρο-αμερικανών και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Ταλαντούχοι μουσικοί νιώθουν την ανάγκη να εκφράσουν με νότες αυτά τα έντονα συναισθήματα που τους κληροδότησαν προηγούμενες γενιές σκλάβων. Είναι η γέννηση του αυτοσχεδιασμού.
Πρόκειται για τον ακρογωνιαίο λίθο της μουσικής τζαζ, την βασική της διαφορά από όλα τα είδη της μουσικής, και κυρίως την κλασσική μουσική.
Δεν είναι καθόλου τυχαία η δήλωση ενός σημαντικού συνθέτη και πιανίστα της Τζαζ του Τελόνιους Μονκ (Thelonious Monk, 1917-1982).
“Η Τζαζ είναι Ελευθερία”.
Είναι συγκλονιστική αυτή η δήλωση καθώς ενσαρκώνει όλο το άχθος που επιτέλους βρίσκει διέξοδο, όλου αυτού του πόνου που βρίσκει την λύτρωση.
Ο αυξημένος βαθμός αυτοσχεδιασμού περικλείει το είδος αυτό σε κάθε συστατικό της μουσικής (Μελωδία, Αρμονία, Ρυθμό) . Εάν στα παραπάνω χαρακτηριστικά προσθέσουμε ότι, αντικειμενικός στόχος κάθε μουσικού της Τζαζ είναι να απελευθερώσει τις μουσικές ιδέες που έχει στο μυαλό του και να τις παίξει στο μουσικό του όργανο ή να τις τραγουδήσει, τότε η έκφραση αυτή του Τελόνιους Μονκ γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη.
Αυτό δεν σημαίνει πως ο μουσικός της τζαζ αφήνεται στο τυχαίο. Ασκείται επίπονα σε γνωστά συστατικά στοιχεία της μουσικής, κοινά για κάθε μουσικό είδος όπως οι Κλίμακες, οι Συγχορδίες, η Μελωδία, ο Ρυθμός, η Αρμονία, ώστε να είναι σε θέση οι μελωδίες που ακούει με το μυαλό του να κατευθύνουν τα δάχτυλά του, σε μια πραγματικά προσωπική έκφραση, σε ένα διάλογο με τον εαυτό του, τους μουσικούς που τον συνοδεύουν και με το κοινό.
Το ερώτημα τι είναι Ελληνική τζαζ και πως βρίσκεται να ακουμπάει σε ένα σταθερό κοινό που ολοένα μεγαλώνει, βρίσκει την απάντηση του στο παγκόσμιο κίνημα «έθνικ» ένα μουσικό ρεύμα που ανθίζει στα τέλη του εικοστού αιώνα.
Αυτό το συγκεκριμένο κίνημα έδωσε φτερά και ένωσε και την ήδη υπάρχουσα χαμηλών τόνων Ελληνική μουσική σκηνή τζαζ . Πλήθος μουσικών ανταλλαγών πραγματοποιήθηκαν στην χώρα μας, πλήθος στοιχείων προερχόμενων από την λαϊκή μας μουσική παράδοση, με το δημοτικό τραγούδι και το ρεμπέτικο, δίνοντας την καλύτερη απάντηση στον ορισμό τζαζ. Αλλά και η Ελληνική δισκογραφία γνώρισε μια πρωτοφανή έκρηξη παραγωγής, τουλάχιστον μέχρι το μέσον της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα.
Πρόκειται για ένα μουσικό φαινόμενο που συνδέει την λαϊκή μουσική με την έντεχνη , ένα είδος που στηρίζει πάνω απ όλα τον κάθε καλλιτέχνη προσωπικά και ισότιμα σε μια μπάντα ή σε μία ορχήστρα, μέσω της δυνατότητας έκφρασής που του προσφέρει ο αυτοσχεδιασμός, κυρίως μπροστά σε κοινό.
Κατά την γνώμη μου οι καλύτερες ηχογραφήσεις τζαζ μουσικής πραγματοποιήθηκαν μπροστά σε ζωντανό κοινό. Κι αυτό γιατί τα έντονα συναισθήματα και το πάθος που διακρίνει τους κορυφαίους συνθέτες και ερμηνευτές της, μόνο μέσω της επικοινωνίας με την ευαισθησία ενός υποψιασμένου κοινού μπορεί να εκφραστεί με τον καλύτερο τρόπο.
Αυτό το διαπίστωσα και στην όμορφη Τήνο. Μετά το τέλος της συναυλίας οι περισσότεροι ανηφορήσαμε προς ένα υπέροχο μπαρ που πρόσφερε αμφιθεατρική θέα της Μεγαλόχαρης και της Πανσελήνου, που έγερνε στωικά προς την δύση της στο Αιγαίο .
Η μουσική πανδαισία συνεχίστηκε καθώς κιθάρες ,τύμπανα hammonds ,αρμόνια και σαξόφωνα, μεταφέρθηκαν εκεί σε ανύποπτο χρόνο, δίνοντας την δυνατότητα στους ακούραστους μουσικούς για μια δεύτερη συναυλία αυτή τη φορά σε ανοιχτό χώρο.
Οι νότες ξεκάθαρες και αποθρασυνόμενες , έβρισκαν λες μιαν άλλη δυναμική, αυτήν του ανοιχτού ορίζοντα , απελευθερωμένες ταξίδευαν προκαλώντας σε ένταση το Αυγουστιάτικο μελτέμι, ενώ οι φωνές των τραγουδιστών έσπευδαν να συναντήσουν το παρελθόν με την ελπίδα της συγχώρεσης και της συγχώνευσης με το παρόν.
Για όσους αγαπούν τις λίστες, ακολουθούν σπουδαία άλμπουμ ζωντανών εμφανίσεων εκτός στούντιο.
https://johncoltrane.lnk.to/LiveInSeattle
John Coltrane A love supreme live in Seattle https://www.youtube.com/watch?v=oGbLEco2Ezc
John McLaughlin, Paco DeLucia, Al DiMeola Friday Night in San Francisco 1980
https://www.youtube.com/watch?v=qa6maJrd3xw&list=OLAK5uy_n64craEeJyztTj_4hWzD6piiO6xp3NG2g
Bill Evans at Montreux jazz festival 1968
https://www.youtube.com/watch?v=LgY67kaO50k&list=OLAK5uy_mm5A7ro8COPqXm-6WqV6gnGZqUbUVxxS8
The Drum Battle Live album by Buddy Rich and Gene Krupa
…και μερικά Ελληνικά άλμπουμς:
https://www.youtube.com/results?search_query=+%E2%80%93+Little+Daddy%E2%80%99s+Blues+(Chicken+Coup+Records%2C+2007
George Kontrafouris (Γιώργος Κοντραφούρης) – Little Daddy’s Blues (Chicken Coup Records, 2007)
https://www.youtube.com/results?search_query=+Takis+Barberis+%E2%80%93+Porto+Kayio+(Libra+Music%2C+2004)
Takis Barberis – Porto Kayio (Libra Music, 2004)
https://www.youtube.com/watch?v=mpJp-sDYOxk
exit – in between times (legend 2000)
https://www.youtube.com/results?search_query=Mimis+Plessas+%26+The+Jazz+Quartet+Live+Jazz%E2%80%A6The+Way+We+Like+It+(%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CF%8D%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%BD%2C+2006)
Mimis Plessas & The Jazz Quartet Live Jazz…The Way We Like It (Πολύτροπον, 2006)
https://www.youtube.com/watch?v=sdo2AJ-GG84
Dimitris Kalantzis quintet, Athens Camerata – Jazz Tribute To Manos Hadjidakis (Verve / Universal, 2011)
Πηγές άντλησης πληροφοριών: https://barikat.gr/content/jazz-n-blues-i-istoria-mias-laikis-moysikis-apo-ton-amerikaniko-noto-tis-sklavias-stin?fbclid=IwAR3GqOnxAy1ovEXN-sKc9ojCWgujulcvYVMQYIxoI9PdbjpvUsJXjHQ57nw https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%B6%CE%B1%CE%B6?fbclid=IwAR0RMy6VYY0NuxhRMaLtZ_g9zVs0K4942vihBWUs5hBBFXFdsBU2YDF-Lhc
