Η ποιητική συλλογή της Μαρίας Γεωργαλά-Καρτούδη Παρανυχίδα, υπό το πρίσμα της Τζίνας Καρβουνάκη
Ποιητική συλλογή Παρανυχίδα, Μαρία Γεωργαλά-Καρτούδη, εκδόσεις Μετρονόμος, 2025
Η Παρανυχίδα εγγράφεται στο σώμα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης ως μια συλλογή που συνδυάζει την ιδιωτική εμπειρία με την πολιτική και ιστορική διάσταση του τραύματος. Ο φόβος, μοτίβο-κλειδί του έργου, λειτουργεί όχι μόνο ως ψυχικό αίσθημα αλλά ως θεσμικό και βιοπολιτικό εργαλείο. Η συλλογή, ξεκινώντας με τη φράση: «Το τέλος δεν το φέρνει ο θάνατος / Ο φόβος το φέρνει»,
προτείνει μια ανάγνωση της ποιητικής πράξης ως κριτικού σχολίου πάνω στις σύγχρονες μορφές εξουσίας και βίας. Στόχος της παρούσας προσέγγισης είναι να αναδείξει την εσωτερική αρχιτεκτονική της συλλογής, τα θεματικά της μοτίβα και τις διακειμενικές της συνδέσεις, τοποθετώντας ταυτόχρονα το έργο σε διάλογο με θεωρητικές παραδόσεις της σύγχρονης σκέψης.
Ο φόβος ως ιστορική και έμφυλη κατηγορία
Στα ποιήματα «ΦΟΒΟΣ» σελ. 32 και «ΦΟΒΟΣ (ΠΑΛΙ)» σελ. 34 ο φόβος προσωποποιείται: «Ο φόβος έχει φύλο και είναι Γυναίκα». Η διατύπωση αυτή δεν συνιστά απλή μεταφορά αλλά ανάδειξη της έμφυλης διάστασης του τραύματος, η οποία συνδέεται με ιστορικές ανισότητες. Η ανάγνωση μπορεί να συσχετιστεί με την έννοια της abjection της Julia Kristeva, όπου το γυναικείο σώμα γίνεται φορέας τόσο αποκλεισμού όσο και υπέρβασης.1
Η ποίηση εδώ αποτυπώνει τον φόβο όχι μόνο ως προσωπική αγωνία αλλά ως συλλογική και έμφυλη εμπειρία. Επιπλέον, όπως έχει επισημάνει η Judith Butler, ο φόβος μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικής πειθάρχησης και παραγωγής ευάλωτων υποκειμένων. 2 Στην Παρανυχίδα, η γλώσσα της σωματοποίησης («οι υδρορροές της πόλης στάζουν αίμα») αποτυπώνει αυτήν ακριβώς τη διαλεκτική: το σώμα της πόλης καθίσταται τόπος πολιτικής βίας και οικολογικής ασφυξίας.
Μητρότητα, φροντίδα και ηθική
Στο ποίημα «ΜΗΤΕΡΑ» η ποιητική φωνή γράφει: «Κι εσύ, μονάχα ήσουνα Μητέρα». Η λιτότητα αυτής της διατύπωσης αποφεύγει την εξιδανίκευση και προτείνει μια μορφή «ηθικής φροντίδας» που συνάδει με τις παρατηρήσεις της Carol Gilligan. 3 Η μητρότητα εδώ δεν λειτουργεί ως ρομαντική αναπαράσταση αλλά ως καθημερινή, σωστική παρουσία. Πρόκειται για ένα είδος «αντι-ρητορικής στοργής» που αναδεικνύει την υλικότητα της σχέσης.
Προσφυγιά και συλλογική ευθύνη
Η «ΤΡΥΠΙΑ ΚΛΕΨΥΔΡΑ» αναδεικνύει το μοτίβο της προσφυγιάς με τρόπο που ξεπερνά την
ιδιωτική συγκίνηση και απαιτεί ηθική αυτοεξέταση: «Πρόσφυγες στο ίδιο μας το σώμα, εμείς που χλευάζαμε την εξορία των Άλλων». Η μεταφορά αυτή μπορεί να διαβαστεί σε σχέση με τον Giorgio Agamben, ο οποίος αναλύει τον «homo sacer» ως υποκείμενο που απογυμνώνεται από την πολιτική του ταυτότητα και παραδίδεται στη γυμνή ζωή. 4 Η Παρανυχίδα μετατρέπει αυτή τη θεωρητική προβληματική σε ποιητική εμπειρία, καλώντας τον αναγνώστη να αναγνωρίσει την ίδια του την εσωτερική εξορία.
Η ποιητική πράξη ως καταναγκασμός
Στο «ΚΕΔΡΟΚΟΥΚΟΥΤΣΑ» οι εσωτερικοί «δαίμονες» γίνονται συνομιλητές και «κριτές», επιτάσσοντας: «Γράφε! … Ξανά και ξανά». Η επαναληπτικότητα συνιστά εδώ καταναγκασμό αλλά και εξομολόγηση, θυμίζοντας τις παρατηρήσεις του Maurice Blanchot για την «αέναη κίνηση της γραφής», όπου το ποιητικό υποκείμενο δεν ανήκει ποτέ ολοκληρωτικά στον εαυτό του. 5 Η γλώσσα της Παρανυχίδας επιβεβαιώνει ότι η γραφή είναι πράξη υπέρβασης αλλά και αυτο-εξάντλησης.
Γλώσσα, μορφή και διακειμενικότητα
Η συλλογή χαρακτηρίζεται από εναλλαγή δημώδους και λυρικού ύφους, με καθημερινές εικόνες (βαλίτσα, σκαμνί, νεραντζιά) που συνδυάζονται με σωματικές μεταφορές (αίμα, θρόμβοι, βράγχια). Η χρήση της επανάληψης στο ποίημα «BLACK LIVES MATTER» («Όχι! Δεν είναι όλα καλά. / Δεν πρόκειται πια να ’ναι.») προσδίδει χαρακτήρα μανιφέστου, συγκροτώντας έναν ποιητικό λόγο που ισορροπεί ανάμεσα στην πολιτική διαμαρτυρία και τη λειτουργία του ψαλμού.
Παράλληλα, η συλλογή εμπλέκεται σε πλούσιο διακειμενικό διάλογο: με τον Άσιμο, την ελληνική μυθολογία, τον Καβάφη. Οι αναφορές αυτές δεν λειτουργούν ως φορτίο αλλά ως «ηχητικά σημεία» που ενισχύουν την ερμηνευτική εμβέλεια της συλλογής.
Συμπέρασμα
Η Παρανυχίδα συνιστά μια ποιητική πρόταση υψηλής πυκνότητας, όπου η μικρή πληγή της
παρανυχίδας μετατρέπεται σε αλληγορία του συλλογικού τραύματος. Μέσα από τη συνάρθρωση ιδιωτικής και δημόσιας σφαίρας, η συλλογή φωτίζει πώς ο φόβος, η μνήμη, η βία και η προσφυγιά χαράσσουν τις σύγχρονες μορφές του υποκειμένου. Σε θεωρητικό επίπεδο, το έργο συνομιλεί με κρίσιμες έννοιες της μεταμοντέρνας σκέψης — την abjection της Kristeva, την precarious life της Butler, τον homo sacer του Agamben, την «αέναη γραφή» του Blanchot. Από την άποψη αυτή, η Παρανυχίδα δεν είναι μόνο μια συγκινησιακή ποιητική κατάθεση, αλλά ένα έργο που αξίζει να μελετηθεί ως κείμενο θεωρητικής και πολιτισμικής αυτοσυνείδησης.
Η Μαρία Γεωργαλά-Καρτούδη γεννήθηκε στη Βουλιαγμένη Αττικής. Σπούδασε
Κοινωνιολογία, Διοίκηση Επιχειρήσεων και Δημοσιογραφία στην Αθήνα. Συνέχισε
τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο Παρίσι, στον τομέα της Επικοινωνίας και
Πληροφορίας. Κατέχει τη διεθνή επαγγελματική πιστοποίηση Συμβούλου
Σταδιοδρομίας, GCDF. Τα παιδικά της βιβλία, «Το συναχωμένο αεροπλανάκι» και «Το παραμύθι με τα χλομά μάγουλα», κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ζαχαράκη. Το βιβλίο της «Αυτονόητα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Φίλντισι. Στο διαδίκτυο κυκλοφορεί το ποιητικό της κείμενο «Το στοργικό χέρι», σε μουσική Α. Καλτσά
και σκηνοθεσία Δ. Συλβέστρου. Στίχοι της έχουν μελοποιηθεί και περιλαμβάνονται σε συλλογικές δισκογραφικές παραγωγές. Ασχολείται ενεργά με ζητήματα έμφυλης βίας και γυναικείας ενδυνάμωσης. Η «Παρανυχίδα» είναι η πρώτη της ποιητική συλλογή.
Βιβλιογραφία
Agamben, Giorgio. Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford University
Press, 1998.
Blanchot, Maurice. L’entretien infini. Gallimard, 1969.
Butler, Judith. Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence. Verso, 2004.
Gilligan, Carol. In a Different Voice: Psychological Theory and Women’s Development.
Harvard University Press, 1982.
Kristeva, Julia. Powers of Horror: An Essay on Abjection. Columbia University Press, 1982.
1 Julia Kristeva, Powers of Horror: An Essay on Abjection, μτφρ. Leon S. Roudiez, Columbia
University Press, New York 1982.
2 Judith Butler, Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence, Verso, London–New York
2004.
3 Carol Gilligan, In a Different Voice: Psychological Theory and Women’s Development, Harvard
University Press, Cambridge 1982
4 Giorgio Agamben, Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life, μτφρ. Daniel Heller-Roazen, Stanford University Press, Stanford 1998
5 Maurice Blanchot, L’entretien infini, Gallimard, Paris 1969
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
