Γιώργος Χρονάς: Η αυτοβιογραφία ως καθρέφτης ενός πολυδιάστατου δημιουργού
Η πρόσφατη αυτοβιογραφία του Γιώργου Χρονά έρχεται να φωτίσει, με τρόπο σχεδόν εξομολογητικό και ταυτόχρονα δραματουργικά αποδομητικό, τη διαδρομή ενός ανθρώπου που διέσχισε τη λογοτεχνία, το ραδιόφωνο, το θέατρο και την κοινωνική ζωή με την ένταση και την ευαισθησία ενός σύγχρονου homo poeticus. Στο βιβλίο του, ο Χρονάς δεν διηγείται απλώς τα επεισόδια της ζωής του· τα ανασυνθέτει μέσα από έναν λόγο που είναι κατ’ ουσίαν λιτό — ένας τρόπος γραφής όπου το προσωπικό γίνεται καθολικό και το βίωμα μεταστοιχειώνεται σε υπαρξιακή σπουδή.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αποτίμηση μου που τον χαρακτηρίζει ως τον «Έλληνα Παζολίνι» δεν είναι σίγουρα υπερβολική, αν την προσεγγίσουμε όχι επιφανειακά αλλά ουσιαστικά. Όπως και ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, έτσι και ο Χρονάς κινείται σε μια ζώνη όπου η τέχνη είναι αδιάσπαστη από τον τρόπο ζωής, την πολιτική του σώματος και της γλώσσας. Ο Παζολίνι —ποιητής, σκηνοθέτης, διανοούμενος και μάρτυρας μιας Ιταλίας που άλλαζε βίαια— υπήρξε οραματιστής αλλά και ριζοσπαστικός κριτής του καιρού του, φέρνοντας στην επιφάνεια τις ρωγμές της αστικής υποκρισίας, τις απωθημένες επιθυμίες, την ποίηση των περιθωριοποιημένων. Ο Χρονάς, με διαφορετικά μέσα αλλά με ανάλογο πάθος, έφερε στη σκηνή και τις σελίδες των εκδόσεων του το περιθώριο, την τρυφερότητα και την ωμότητα του ελληνικού υπόγειου κόσμου — όχι προφανώς με την πρόθεση της εκμετάλλευσης, αλλά με τη βαθιά ανάγκη της κατανόησης.
Η αυτοβιογραφία του, εν είδει σύγχρονου scrittura corsara, δεν φοβάται την έκθεση, ούτε την αμφισημία. Δεν απολογείται, ούτε προπαγανδίζει. Αντιθέτως, διατηρεί την ποίηση μέσα στην πεζότητα, την ευγένεια μέσα στο τραύμα, την απορία μέσα στη μνήμη. Ο Χρονάς, όπως και ο Παζολίνι, προτιμά τη ρωγμή από τη βεβαιότητα, το βλέμμα του παιδιού από τη σιγουριά του ενηλίκου.
Η σχέση του Χρονά με τον Παζολίνι δεν περιορίζεται μόνο σε θεματικές ή αισθητικές ομοιότητες. Ο Χρονάς έχει αφιερώσει ένα ολόκληρο έργο στον Ιταλό δημιουργό, με τίτλο Μια στιγμή Πιερ Πάολο Παζολίνι, το οποίο περιλαμβάνει ποιήματα, δοκίμια και χρονικά που εξερευνούν τη ζωή και το έργο του Παζολίνι. Αυτό το βιβλίο αποτελεί μια βαθιά κατάθεση θαυμασμού και μελέτης, αναδεικνύοντας τη σημασία του Παζολίνι για τον Χρονά και την ελληνική λογοτεχνία.
Η αυτοβιογραφία του Χρονά, λοιπόν, δεν είναι μόνο μια αφήγηση της προσωπικής του ιστορίας, αλλά και ένα έργο που συνομιλεί με το πνεύμα του Παζολίνι, αναδεικνύοντας τις κοινές τους ανησυχίες για την τέχνη, την κοινωνία και την ανθρώπινη ύπαρξη. Ο χαρακτηρισμός μου ως «ο Έλληνας Παζολίνι» αποκτά έτσι μια βαθύτερη σημασία. Υπογραμμίζει τη συμβολή του στην ελληνική πολιτιστική σκηνή και τη συνεχή του προσπάθεια να εξερευνήσει τα όρια της τέχνης και της ζωής.
Να γιατί ο παραλληλισμός με τον Παζολίνι δεν είναι ταυτολογικός. Δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική ειλικρίνεια, την αισθητική της αλήθειας, ή τη ζωή που βιώνεται στα όρια· αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο ένας δημιουργός, μέσα από το ίδιο του το πρόσωπο, κατορθώνει να αναδείξει τα πρόσωπα των άλλων — και το συλλογικό πρόσωπο της εποχής του. Ο Χρονάς, μέσα από την αυτοβιογραφία του, προσφέρει κάτι περισσότερο από μια μαρτυρία: προσφέρει ένα κοίταγμα στο βάθος της ελληνικής ευαισθησίας, εκεί όπου το περιθώριο συναντά τη διανόηση, χωρίς ντροπή.
Τζίνα Καρβουνάκη: Από την παρουσίαση της αυτοβιογραφίας του Γιώργου Χρονά, στο πλαίσιο της 21ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη
