Ὁ Γιάννης Χ.Ι.Κυπριανίδης γεννήθηκε στὴν Θεσσαλονίκη τὸ 1945. Σπούδασε στὴν Φερράρα τῆς Ἰταλίας τὴν δεκαετία τοῦ ’70. Τὸ 1987 δημιούργησε στὴν Θεσσαλονίκη τὸ βιβλιοπωλεῖο «Λοξίας», ποὺ λειτούργησε μέχρι τὸ 2017. Ἀσχολήθηκε μὲ τὴν μετάφραση φιλοσοφικῶν κειμένων καὶ δοκιμίων ἰταλῶν συγγραφέων, γιὰ ἰδία χρήση. Τὸ 2024 ἐκδόθηκε ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις «Τύρφη», ἡ μετάφρασή του μιᾶς ἐπιλογῆς τῶν Canti τοῦ Giacomo Leopardi. Ἀπέκτησε δύο παιδιά. Ζῆ στὸ Ὡραιόκαστρο Θεσσαλονίκης.
«Θὰ σᾶς μιλήσω γιὰ τὴν δική μου μετάφραση, ἤ ὅπως λένε οἱ μοντέρνοι, θὰ σᾶς κουβαλήσω στὸ ἐργαστῆρι τοῦ μεταφραστῆ. Κατ΄ ἀρχὰς νὰ πῶ ὅτι δὲν εἶμαι ἐπαγγελματίας μεταφραστὴς. Κάποιες μεταφράσεις φιλοσοφικῶν κειμένων μόνον, γιὰ ἰδία κατανάλωση. Κατόπιν προτροπῆς τοῦ ἐκδότη μου ἀσχολήθηκα μὲ τὴν παρούσα μετάφραση.
Λένε ὅτι ἡ ποίηση δὲν μεταφράζεται. Δὲν συμφωνῶ, ἁπλῶς εἶναι ἔργο δύσκολο καὶ χρονοβόρο καὶ ὅπως εἶπε κάποιος, ὁ μεταφραστὴς εἶναι ποιητὴς ἀλλὰ δὲν εἶναι Ὁ ποιητής καὶ τὸ μετάφρασμα εἶναι ποίημα ἀλλὰ δὲν εἶναι Τὸ ποίημα.
Ξεκίνησα διαθέτωντας τρία ὅπλα τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἄκρως ἀναγκαῖα γιὰ ὅποιον μεταφράζει. Τὸ πρῶτο εἶναι ἡ βαθειὰ καὶ πλατειὰ γνώση τῆς γλώσσας τοῦ πρὸς μετάφραση. Καὶ μιλῶντας γιὰ τὴν Ἰταλικὴ πᾶμε πίσω στὰ γεννοφάσκια, τὴν Λατινικὴ καὶ τὴν ἐξέλιξή της σὲ δημώδη (volgare), Κατόπιν στὴν Ἀνεγέννηση μὲ τὸν Δάντη καὶ τὸν Πετράρχη, τὴν Παλιγγενεσία τοῦ 19ου αἰ. μέχρι τὴν σημερινή. Καὶ
δυστυχῶς δὲν ἀρκοῦν τὰ πτυχία, χρειάζεται ἡ τριβὴ μὲ τὴν καθημερινότητα τῆς γλώσσας, μὲ τὶς ντοπιολαλιές καὶ τὶς διαλέκτους.
Τὸ δεύτερο, ἀκόμα σημαντικότερο, ἡ γνώση τῆς μεταφραστικῆς γλώσσας. Ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι τόσο πλούσια σὲ λέξεις, δομὲς καὶ νοήματα (ἕνα σύμπαν), ποὺ καθιστᾶ τὴν ἐπιλογὴ τῶν κατάλληλων λέξεων, τόσο γιὰ τὴν ἀπόδοση τῶν νοημάτων ὅσο καὶ γιὰ τὴν ποιητικὴ ἀπαίτηση, δυσκολότατη (νὰ προστεθεῖ καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι μέγα μέρος αὐτοῦ τοῦ πλούτου δὲν εἶναι κατανοητὸ ἀπὸ τοὺς σημερινούς).
Τρίτο ὅπλο ἡ συνάφεια μὲ τὸ ἀντικείμενο καὶ ἐν προκειμένῳ τὴν ποίηση.
Εἷχα τὴν εύτυχία μιᾶς πλουσιότατης πατρικῆς βιβλιοθήκης καθὼς καὶ τὴν τύχη νὰ μεγαλώνω στὴν Ἑλλάδα τῶν δεκαετιῶν τοῦ ’50 καὶ τοῦ ’60. Τὴν ἐποχὴ αύτὴ, ἡ χώρα μας ἀποτελεῖ παγκόσμιο φαινόμενο μὲ τὴν παρουσία πολλῶν ἀλλὰ κυρίως μεγαλουργῶν ποιητῶν. Ἡ χώρα πλέει κυριολεκτικὰ στὴν ποίηση, ἀγκαλιασμένη καὶ ἀπὸ ἀνυπέρβλητη μουσική. Ὁ κατάλογος τῶν ὀνομάτων εἶναι ἀτέλειωτος. Ὅσοι εἴχαμε μεράκι μὲ τὴν λογοτεχνία, τὸ θέατρο, τὴν ποίηση, δὲν προλαβαίναμε νὰ
ἐμπλουτίζουμε τὴν βιβλιοθήκη μας, τὸν νοῦ μας καὶ τὴν καρδιά μας. Μετὰ, τὸ ταξεῖδι στὴν Ἰταλία καὶ ἡ συνάντηση τῆς ξένης ποίησης στὴν γλώσσα της. Τέλος ἡ ἐπιστροφὴ καὶ ἡ δημιουργία τοῦ Βιβλιοπωλείου ‘Λοξίας’’, ποὺ ἦταν ἀφιερωμένο καὶ στὴν ποίηση. Γιὰ τριάντα τόσα χρόνια, ὑπῆρξε τὸ στέκι τῶν ποιητῶν, ὄχι μόνο τῆς Θεσσαλονίκης καὶ λίκνο τῶν ἀνερχομένων ποὺ σήμερα ἀποτελοῦν τοὺς καλούς μας ποιητές.
Αύτὰ ἦσαν φίλοι μου τὰ τρία ὅπλα μου. Καὶ ὄμως δὲν φθάναν!
Ἕνα βράδυ στὴν RΑΙ, τὴν ἰταλικὴ τηλεόραση, ἦταν προσκεκλημένος τὸ ἄλλο ἱερὸ τέρας τῆς ἰταλικῆς ποίησης, ὁ Τζιουζέπε Οὐνγκαρέττι. Κάποια στιγμὴ τῆς συνέντευξης, τὸν ρωτοῦν μὲ τι ἀσχολεῖται τώρα. Ἀπαντᾶ, μεταφράζω. Καὶ μὲ τὰ μάτια ὀρθάνοιχτα, ὁ ἀσπρομάλλης γέρων ἀρχίζει νὰ ἀπαγγέλει μὲ ἐρασμιακὴ προφορὰ «Ἄντρα μόϊ ἔννεπε Μόουζα πολούτροπον…». Ἄ! τὴν Ὀδύσσεια, λέει ἡ
δημοσιογράφος. Ξέρετε ἑλληνικὰ; Ναὶ βέβαια, μεγάλωσα στὴν Ἀλεξάντρεια τῆς Αἰγύπτου, ἀπαντᾶ, ἀλλὰ δὲν φτάνει. Προσεύχήθηκα καὶ εἶπα: Ποίημα, ἐγὼ ποὺ γνωρίζω τὴν γλώσσα σου καὶ ταξείδεψα στοὺς κόσμους σου, δός μου τὴν δύναμη νὰ σὲ μεταφέρω στὴν δική μου γλώσσα ὥστε νὰ μπορέσουν καὶ αύτοὶ ποὺ τὴν μιλοῦν, νὰ ταξειδέψουν στοὺς κόσμους σου…
Ἔτσι κι ἐγὼ μὲ τὸν Λεοπάρδι. Ζήτησα τὴν μέθεξη καὶ βυθίστηκα στὴν μελαγχολία του. Ὑπῆρξε ἕνα ἐξαιρετικὰ εὐφυὲς ἄτομο, διαθέτοντας ἕναν ἀπίστευτο πλοῦτο γνώσεων, καὶ μεγαλειῶδες ἔργο, γεμᾶτος λαχτάρα γιὰ ζωή, ἔρωτα, δόξα, φήμη. Τίποτα δὲν ἐκπληρώθηκε καὶ βυθίστηκε στὴν ἀπόγνωση. Κατηγόρησε τὴν Φύση «ὅτι ξεγελᾶ τὰ παιδιά της γιατὶ τίποτε δὲν χαρίζει στὰ ὤριμα, ἀπ’ ὅσα ὑποσχέθηκε στὰ νιάτα». Ἀποζήτησε τὸν λυτρωτὴ θάνατο, ποὺ τὸν βρῆκε στὴν ήλικία τῶν 39 ἐτων.
Ὅσο τὸν διάβαζα καὶ τὸν μετέφραζα, εἶχα τὸ συναίσθημα ποὺ νοιώθω, ὡς παληὸς Θεσσαλονικιός, ὅταν βλέπω τὰ ἐξαίσια ἡλιοβασιλέμματα τοῦ Θερμαϊκοῦ, πάνω ἀπὸ τὸν Ὄλυμπο καὶ τὰ Πιέρια. Τὰ ροδόχρωα σύννεφα ποὺ ἀργὰ γίνονται μώβ καὶ μετὰ φωτεινὸ μπλέ, μέχρι νὰ τὰ καταπιεῖ τὸ σκοτάδι… »
Οἱ ἀναμνήσεις
Ἀστέρια ἀκριβόθωρα τῆς Ἄρκτου, νά, μοῦ φαίνεται ἀπίστευτο, ποὺ ἐπιστρέφοντας ξανά, ὅπως παλιά, νὰ σᾶς κοιτῶ ἐκστατικὰ νὰ τρεμοφέγγετε πάνω ἀπ’ τὴν αὐλὴ τὴν πατρικὴ καὶ νὰ συνομιλῶ μαζί σας ἀπὸ τὰ παραθύρια αὐτοῦ τοῦ σπιτικοῦ, ὅπου ἐκατοίκησα μικρούλης· ἐδῶ, ποὺ τὶς χαρές μου εἶδα νὰ τελειώνουν.
Πόσες εἰκόνες κάποτε, καὶ πόσες ψευδαισθήσεις δὲν γέννησαν στὴ σκέψη μου, τόσο ἡ δική σας ἡ θωριὰ ὅσο καὶ ἄλλων ἀστεριῶν πού ᾿ναι δικοί σας σύντροφοι!
Ὅταν στὶς νύχτες μου, στὴ χλόη καθόμουν σιωπηλός, συνήθιζα ὧρες πολλὲς νὰ τὶς περνῶ τὸν οὐρανὸ ρεμβάζοντας κι ἀκούγοντας τὸ ἀπόμακρο τραγούδι τῶν βατράχων, ἐκεῖ στὴν ἐξοχή!
Μιὰ πυγολαμπίδα περιπλανιότανε μέσα σὲ θάμνους καὶ παρτέρια, ἐνῶ ψιθύριζε τὸ ἀγέρι ἀνάμεσα σ’ εὐωδιαστὲς ἀλέες κι ἀνάμεσα στὰ κυπαρίσσια, στὸ μακρινὸ δασάκι· καὶ κάτω ἀπὸ τὴν πατρικὴ στέγη φωνὲς συνομιλοῦσαν, ποὺ ἠχοῦσαν πότε ἡ μιὰ καὶ πότε ἡ ἄλλη, καθὼς καὶ τῶν ὑπηρετῶν στὶς ἤρεμες δουλειές τους.
Καὶ πόσες σκέψεις ἀμέτρητες καὶ πόσα ὄνειρα γλυκὰ μ’ ἐνέπνευσε ἡ θέα ἡ ἀπόμακρη τῆς θάλασσας καὶ τῶν γαλαζοπῶν βουνῶν, ποὺ ἀπ’ ᾿δῶ διακρίνω, καὶ ποὺ σκεφτόμουνα μιὰ μέρα νὰ διασχίσω, ταξιδεύοντας, κόσμους μυστηριώδεις καὶ τάχα νὰ χαρίσω στὴ ζωή μου εὐτυχία μυστική!
Τὴ μοίρα μου ἀγνοοῦσα καὶ περισσὲς φορὲς τὴν πονεμένη καὶ φτωχὴ ζωή μου πρόθυμα μὲ θάνατο θ’ ἀντάλλαζα.
