Συνέντευξη με τον πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας του Στενού, Daniele Makris (Δανιήλ Μακρής)
Ο φετινός εορτασμός της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας, αναγνωρισμένος πλέον και από την UNESCO, στρέφει ξανά το βλέμμα στη ζωντανή ελληνική παρουσία στην καρδιά της Μεσογείου. Η Μεσσήνη, πόλη με βαθιές ελληνικές ρίζες και στενούς
πολιτιστικούς δεσμούς με τον ελληνικό κόσμο, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αδιάκοπης ελληνικής μνήμης και ταυτότητας. Με αυτή την αφορμή, συνομίλησα με τον Daniele Makris (Δανιήλ Μακρή), πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας του Στενού, ο οποίος φωτίζει με σαφήνεια και πάθος το έργο της Κοινότητας και τον ρόλο που συνεχίζει να διαδραματίζει στην καλλιέργεια πολιτιστικών δεσμών, διαλόγου και ιστορικής συνείδησης.
Ίδρυση και αποστολή της Κοινότητας
Κύριε Μακρή, πώς γεννήθηκε η Ελληνική Κοινότητα Μεσσήνης και ποιοι είναι οι στόχοι που εξακολουθούν να την εμπνέουν έως σήμερα.
Η Κοινότητα ιδρύθηκε το 2003 από 17 Έλληνες πολίτες, κατοίκους της Μεσσήνης και του Ρηγίου της Καλαβρίας. Γι’ αυτό ονομάζεται «Ελληνική Κοινότητα του Στενού (της Μεσσήνης)» και περιλαμβάνει πέντε γεωγραφικά διαμερίσματα (Μεσσήνη, Ρήγιο Καλαβρίας, Βίμπο Βαλέντια, Καταντζάρο, Κροτόνε). Αποτελεί ιδεατή συνέχεια της Αδελφότητας του Αγίου Νικολάου των Ελλήνων της Μεσσήνης, που λειτούργησε από το 1535 έως το 1908.
Σε μια πόλη όπως η Μεσσήνη, βαθιά διαποτισμένη από την ιστορία και τις επαφές με τον ελληνικό κόσμο ήδη από την αρχαιότητα, ποιο ρόλο διαδραματίζει η Κοινότητα στη διατήρηση της ελληνικής παρουσίας και κουλτούρας;
Η Κοινότητα λειτουργεί ως γέφυρα για τη δημιουργία σχέσεων μεταξύ Σικελίας–Καλαβρίας και Ελλάδας, και αντίστροφα. Κατ’ αρχάς με τη μελέτη και διατήρηση της γλώσσας, και έπειτα με τις καλλιτεχνικές (αγιογραφία), μουσικές (ελληνικοί χοροί) και πολιτιστικές παραδόσεις (κινηματογράφος, ντοκιμαντέρ, γαστρονομία).
Ποιες είναι οι θεμελιώδεις αξίες που καθοδηγούν τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες της Κοινότητας;
Πρώτη αξία είναι η αλληλεγγύη· η αλληλοβοήθεια μεταξύ των Ελλήνων, η ένταξη τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι τόσο στην Σικελία όσο και στην Καλαβρία και η συνεργασία προφανώς.
Πολιτιστικές δράσεις και διμερείς σχέσεις
Η Κοινότητα προωθεί εδώ και χρόνια πολιτιστικές εκδηλώσεις, γλωσσικά μαθήματα και καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες. Ποια πρόσφατα ή ιδιαίτερα σημαντικά έργα θα θέλατε να θυμηθείτε;
Η αναγνώριση του Δήμου Μεσσήνης ως «δήμου ιστορικής γλωσσικής μειονότητας» το 2012 υπήρξε καθοριστική στιγμή, γεγονός που επέτρεψε στον Δήμο να ενταχθεί σε έναν δημιουργικό κύκλο πρωτοβουλιών. Στη Μεσσήνη, η γλώσσα της μειονότητας είναι η νεοελληνική, που ομιλείται χωρίς διακοπή τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα. Η έκθεση «Εικόνα και Γραφή» το 2013 επανέφερε στο προσκήνιο τις εικόνες της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου των Ελλήνων, οι οποίες από το 1909 μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα και από το 1915 φιλοξενούνται στο Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Ακολούθησαν τα μαθήματα αγιογραφίας στη Μεσσήνη, στον Δήμο Σταΐτι, στον Δήμο Τρίπι· οι «Ελληνικές Εβδομάδες» στο Σταΐτι το 2022 και το 2023· το εθνικό συνέδριο των Ομοσπονδιών Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων Ιταλίας το 2017· η ονομασία της Πλατείας των Ελλήνων το
2016· καθώς και οι ετήσιοι εορτασμοί της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από το 2015.
Συνεργάζεστε με θεσμούς από την Ιταλία και την Ελλάδα, όπως πρεσβείες, προξενεία, πανεπιστήμια ή πολιτιστικά ινστιτούτα, για την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών;
Όντως, η συνεργασία είναι ειλικρινής και σταθερή: με τη Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού συνεργαστήκαμε τα έτη 2003, 2005, 2006, 2009 και 2022. Η Ελληνική Πρεσβεία στη Ρώμη μάς ενημερώνει πάντοτε έγκαιρα για τα σημαντικότερα γεγονότα. Διευκολύναμε τους δεσμούς μεταξύ των
Πανεπιστημίων Μεσσήνης και Θεσσαλονίκης. Είμαστε μέλη της Αμφικτυονίας Μεσσηνίας.
Κοινότητα και ελληνική ταυτότητα
Ποια είναι σήμερα η σύνθεση της ελληνικής κοινότητας στη Μεσσήνη;
Η σύνθεση είναι ποικιλόμορφη και πολυεπίπεδη: υπάρχουν απόγονοι Ελλήνων που ζουν στη Μεσσήνη τουλάχιστον από το 1800· απόγονοι των λεγόμενων γαμήλιων ενώσεων της περιόδου του πολέμου (1940–45)· φοιτητές των δεκαετιών ’50, ’60 και ’70 με τους απογόνους τους.
Πώς αντιλαμβάνονται οι κάτοικοι της Μεσσήνης την ελληνική ταυτότητα και παρουσία στην πόλη τους;
Οι κάτοικοι της Μεσσήνης έχουν επίγνωση της «ομοουσιότητας» με τους Έλληνες: εκατοντάδες επώνυμα, τοπωνύμια, διαλεκτικοί όροι, έθιμα και παραδόσεις μαρτυρούν τον στενό δεσμό της πόλης με την Ελλάδα.
Υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων, ανανεωμένο ενδιαφέρον για την ελληνική γλώσσα και κουλτούρα;
Η μελέτη της ελληνικής —όχι μόνο της αρχαίας— καθώς και οι ευκαιρίες ανταλλαγής και γνωριμίας, που ενισχύονται από το έργο της Κοινότητας, προσελκύουν ολοένα και περισσότερους νέους.
Σικελία και Ελλάδα: ένας αρχαίος, ζωντανός δεσμός
Η Σικελία είναι ένας τόπος όπου η ελληνικότητα είναι εγγεγραμμένη στο τοπίο και στη συλλογική μνήμη. Πώς μεταφράζεται σήμερα αυτή η κληρονομιά της Μεγάλης Ελλάδας στο έργο της Κοινότητας;
Η κληρονομιά της Μεγάλης Ελλάδας πρέπει να συμπληρωθεί από εκείνη του βυζαντινού Βαλ Ντέμονε: μιας εκτεταμένης περιοχής της Σικελίας όπου η ελληνική γλώσσα ομιλήθηκε για αιώνες, όπως και στη νότια Καλαβρία εξάλλου, και επιβίωσε έως σήμερα στη Μεσσήνη.
Ποιοι τομείς της σύγχρονης ελληνικής κουλτούρας έχουν μεγαλύτερη απήχηση στο σικελικό κοινό;
Το Εθνικό Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος στις Συρακούσες αποτελεί τον σημαντικότερο πόλο έλξης.
Η ελληνική λογοτεχνία εκτιμάται ιδιαίτερα χάρη στο έργο των πανεπιστημιακών εδρών στην Κατάνια, τη Μεσσήνη και το Παλέρμο.
Υπάρχουν αναλογίες ανάμεσα στην πολιτιστική ευαισθησία Ελλήνων και Σικελών;
Οι αναλογίες είναι χαρακτηριστικές: χιούμορ, ευφυΐα, αγάπη για τη ζωή, σοφία, ζωντάνια.
Προοπτικές και μελλοντικό όραμα Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια της Κοινότητας;
Επιδιώκουμε την αδελφοποίηση της Πελοποννήσου με τη Σικελία, παραγωγή δίγλωσσων ντοκιμαντέρ και ένταξη της Σικελίας (Μεσσήνης, Κατάνιας, Συρακούσες) στα προγράμματα Interreg από το 2028.
Ποιος ο ρόλος των πολιτιστικών συλλόγων σήμερα;
Να καλλιεργούν γνώση, διάλογο και ειλικρινή ανταλλαγή, σε πλήρη αντίθεση με τις φιλοπόλεμες λογικές της εποχής.
Ποιο μήνυμα θα θέλατε να απευθύνετε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό το οποίο κοιτάζει με ενδιαφέρον και αγάπη τη Σικελία και τις ελληνικές της ρίζες;
Να επισκέπτεται συχνότερα τη Σικελία έτσι ώστε να γνωρίσει και τις λιγότερο γνωστές αλλά ιδιαίτερα σημαντικές της πλευρές.
Το βιβλίο Οι Έλληνες της Μεσσήνης
Στο πρόσφατο βιβλίο σας Οι Έλληνες της Μεσσήνης προσφέρετε μια ιστορική και πολιτισμική ανασύνθεση εξαιρετικής αξίας, που φωτίζει τις ελληνικές ρίζες της πόλης και τον ρόλο που συνεχίζουν να διαδραματίζουν έως σήμερα. Μπορείτε να μας πείτε πώς γεννήθηκε αυτό το εκδοτικό εγχείρημα και ποιες νέες προοπτικές έρευνας ή ευαισθητοποίησης επιδιώκετε να ανοίξετε μέσα από αυτό το βιβλίο;
Το εκδοτικό εγχείρημα Οι Έλληνες της Μεσσήνης γεννήθηκε για να καλύψει ένα εκδοτικό κενό. Σύντομα θα υπάρξει και μια διευρυμένη ελληνική έκδοση. Παρουσιάζει μια μοναδική πορεία, όχι ιδιαίτερα γνωστή στην Ελλάδα: ένα σημαντικό αστικό και εμπορικό περιβάλλον, όχι μόνον αγροτικό, όπου Έλληνες «αγρότες» και Έλληνες «Λεβαντίνοι» συνυπήρξαν επί αιώνες, τουλάχιστον από το 1400 έως περίπου το 1750, και όπου η νεοελληνική γλώσσα επικράτησε ως η γλώσσα της ελληνικής κοινότητας στον Δήμο Μεσσήνης. Επομένως, τολμηρές ή ξεπερασμένες θέσεις σχετικά με την εξαφάνιση των ελληνικών της Σικελίας γύρω στο 1400 πρέπει να αναθεωρηθούν υπό το φως νέων επιστημονικών δεδομένων, τα οποία οφείλουμε να εκτιμήσουμε και να διαδώσουμε. Δεύτερον, πρέπει να αναδειχθεί ο σημαντικός ρόλος της Μεσσήνης στην προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης. στην προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, εφόσον είναι αληθές ότι ο Θεόδωρος
Κολοκοτρώνης και άλλοι Έλληνες πέρασαν εδώ μια περίοδο εκπαίδευσης από τους Άγγλους γύρω στο 1810, και ότι λειτουργούσε ένα κέντρο στήριξης και βοήθειας για τους Έλληνες αγωνιστές μετά το 1821, σε συνδυασμό με το πολιτιστικό και πατριωτικό έργο του ιερέα Νεόφυτου Κυριακίδη.
https://simiomatario.gr/category/istories-dromena/to-simiomatrio-tis-tzinas-karvounaki
